सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 392, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 392

भाषाटीकासमेतम् । ( ३७७ )

मन्त्रिरूपा हि रिपवः सम्भाव्यन्ते विचक्षणैः ।
ये सन्तं नयमुत्सृज्य सेवन्ते प्रतिलोमतः ॥ २२९ । ”
जो श्रेष्ठ नीतिको छोडकर प्रतिकूल सेवन करते हैं वे बुद्धिमानोंने मन्त्रिरूप
शत्रु कहे हैं ॥ २२९ ॥”
एवं विचिन्त्य स्वकुलाये एकैकां वनकाष्ठिकां गुहादीपनार्थं
दिने दिने प्रक्षिपति । न च ते मूर्खा उलूका विजानन्ति ।
यत् एष कुलायमस्मद्दाहाय वृद्धिं नयति । अथवा साधु इद-
मुच्यते-
ऐसा विचार कर अपने घोंसलेमें एक एक वनकी लकडी गुहा प्रदीप्त करने
को दिन दिन डालता । उसको उन मूर्ख उलूकोंने न जाना । कि यह हमारे
जलानेकोही घोसला बढाता है । अथवा यह अच्छा कहा है-
अमित्रं कुरुते मित्रं मित्रं द्वेष्टि हिनस्ति च ।
शुभं वेत्त्यशुभं पापं भद्रं दैवहतो नरः ॥ २३० ॥
जो अमित्रको मित्र करता है मित्रसे द्वेष करता तथा उसे मारता है
शुभको अशुभ जानता है पापको भला मानता है वह पुरुष भाग्यसे नष्ट हुआ
जानना ॥ २३० ॥
अथकुलायव्याजेन दुर्गद्वारे कृते काष्ठनिचये सञ्जाते सूर्यो-
दयेऽन्धतां प्राप्तेषु उलूकेषु सत्सु स्थिरजीवी शीघ्रं गत्वा मेघवर्णं
माह, “स्वामिन् ! दाहसाध्या कृता रिपुगुहा। तत् सपरिवारः
समेत्य एकैकां वनकाष्ठिकां ज्वलन्तीं गृहीत्वा गुहाद्वारे अस्म-
त्कुलाये प्रक्षिप येन सर्वे शत्रवः कुम्भीपाकनरकप्रायेण दुःखेन
म्रियन्ते” । तत् श्रुत्वा प्रहृष्टो मेघवर्ण आह-“तात ! कथय
आत्मवृत्तान्तम् । चिरात् अद्य दृष्टोऽसि ?” स आह-“वत्स !
नायं कथनस्य कालः । यतः कदाचित् तस्य रिपोः कश्चित्
प्रणिधिर्मम इह आगमनं निवेदयिष्यति । तज्ज्ञानात्
अन्धोऽन्यत्र अपसरणं करिष्यति । तत् त्वर्य्यताम् । उक्तञ्च-
घोंसले बढानेके छलसे दुर्ग द्वारमें काष्ठसमूह होनेपर सूर्योदयमे उलूकोके
अन्धे होनेमें स्थिरजीवी शीघ्र गतिसे जाकर मेघवर्णसे बोला । “स्वामिन् !