पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा
स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)
पृष्ठ 350, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । ( ३३५ )
बलवन्तं रिपुं दृष्ट्वा सर्वस्वमपि बुद्धिमान् ।
दत्त्वा हि रक्षयेत्प्राणान् रक्षितैस्तैर्धनं पुनः ॥ १३२ ॥
बुद्धिमान्को उचित है कि, बलवान् शत्रुको सर्वस्व देकर प्राणोंकी रक्षा करे
'कारणकि उनके रक्षा करनेसे धन फिर होजाताहै ॥ १३२ ॥
तच्छ्रुत्वा तेन दुर्जनप्रकोपितेन त्वत्पक्षपातिनं माम् आश-
ङ्कमानेन इमां दशां नीतः । तत् तव पादौ साम्प्रतं मे शर-
णम्, किं बहुना विज्ञातेन । यावत् अहं प्रचलितुं शक्नोमि,
तावत् त्वां तस्य आवासे नीत्वा सर्ववायसक्षयं विधास्यामि
इति” । अथ अरिमर्दनः तदाकर्ण्य पितृपितामहक्रमागतम-
न्त्रिभिः सार्द्धं मन्त्रयाञ्चक्रे । तस्य च पञ्च मन्त्रिणः । तद्यथा
रक्ताक्षः-क्रूराक्षो-दीप्ताक्षो-वक्रनासः-प्राकारकर्णश्चेति ।
तत्रादौ रक्ताक्षमपृच्छत्-“भद्र ! एष तावत् तस्य रिपोर्मन्त्री
मम हस्तगतः। तत् किं क्रियताम्” इति । रक्ताक्ष आह-
“देव ! किमत्र चिन्त्यते । अविचारितमयं हन्तव्यः । यतः -
यह सुन उस दुर्जनने क्रोधकर मुझे तुम्हारे पक्षपातीकी शंका जानकर मेरी
यह दशा करदी । सो इस समय तुम्हारे चरणही मेरे शरण हैं बहुत कहने से
क्या है जबतक मैं चलनेको समर्थ हूं तब तुमको उसके स्थानमें लेजाकर संपूर्ण
वायसोका क्षय कराऊंगा” । तब अरिमर्दन यह वचन सुन पिता दादाके क्रमसे
आये हुए मंत्रियोंके साथ मंत्रणा करने लगा । उसके पाच मंत्री ये रक्ताक्ष, क्रूराक्ष,
दीप्ताक्ष, वक्रनास और प्राकारकर्ण, आदिमे रक्ताक्ष से पूछा-“भद्र ! यह उसके
शत्रु का मंत्री मेरे हस्तगत हुआ है । सो क्या किया जाय?”। रक्ताक्ष बोला-“देव!
क्या विचार कियाजाय । बिना विचारे इसे मारडालो । जिससे-
हीनः शत्रुुर्निहन्तव्यो यावन्न बलवान् भवेत् ।
प्राप्तस्वपौरुषबलः पश्चाद्भवति दुर्जयः ॥ १३३ ॥
हीन शत्रु जबतक वह बलवान् न हो मारडाला जाय, पुरुषार्थ, बल प्राप्त
होने पर पीछे शत्रु दुर्जय हो जाता है ॥ १३३ ॥
किञ्च-स्वयमुपागता श्रीस्त्यज्यमाना शपतीति लोके
प्रवादः । उक्तञ्च-