सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 252, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 252

भाषाटीकासमेतम् । ( २३७ )

कुट्टित्वा सूर्यांतपे दत्तवती । अत्रान्तरे तस्या गृहकर्मव्य-
ग्रायाः तिलानां मध्ये कश्चित् सारमेयो मूत्रोत्सर्गं चकार । तं
दृष्ट्वा सा चिन्तितवती, "अहो ! नैपुण्यं पश्य पराङ्मुखीभू-
तस्य विधेः यदेते तिला अभोज्याः कृताः । तदलमेतान्समा-
दाय कस्यचित् गृहं गत्वा लुञ्चितैः अलुञ्चितान् आनयामि ।
सर्वोऽपि जनोऽनेन विधिना प्रदास्यति" इति । अथ यस्मि-
न्गृहेऽहं भिक्षार्थं प्रविष्टः तत्र गृहे सापि तिलान् आदाय
प्रविष्टा विक्रयं कर्तुम् । आह च,-"गृह्णातु कश्चित् अलु-
ञ्चितैः लुञ्चितान् तिलान्" । अथ तद्गृहगृहिणी गृहं
प्रविष्टा यावत् अलुञ्चितैः लुञ्चितान्गृह्णाति तावत् अस्याः
पुत्रेण कामन्दकीशास्त्रं दृष्ट्वा व्याहृतम्,-"मातः ! अग्राह्याः
खलु इमे तिलाः । न अस्या अलुञ्चितैः लुञ्चिता ग्राह्याः ।
कारणं किंचित् भविष्यति, तेन एषा अलुञ्चितैः लुञ्चिता-
न्प्रयच्छति" तत् श्रुत्वा तया परित्यक्तास्ते तिलाः । अतोऽहं
ब्रवीमि-

इसप्रकार उससे प्रबोधित की हुई वह ब्राह्मणी बोली-"जो ऐसा है तो मेरे
घरमें कुछ तिलहैं । उनको छडकर ( छुकले उतारकर ) तिलके चूर्णसे ब्राह्मण
भोजन कराऊंगी" तब उसके यह वचन सुन ब्राह्मण गावको गया । वहभी
तिलोंको गरमजलमे भिजोय मलकर कूटकर धूपमें सुखाती हुई, इसी समय
उसके गृहकर्ममे लगनेपर तिलोंमें किसी कुत्तेने आकर मूत्र करादिया । यह
देखकर वह विचारने लगी । "अहो निपुणता देखो पराङ्मुख हुए विधाताकी
जो यह तिल अभोज्य कर दिये। सो जो हो इनको लेकर किसीके घर जाकर इन
धुले तिलोसे बेधुले तिल लाऊ । सब मनुष्य इस प्रकारसे देदेंगे" । फिर जिस
घरमें मैं भिक्षाके वास्ते प्रविष्ट हुआ था उसी घरमे वहभी तिलोंको लेकर प्रविष्ट'
हुई बोलीभी-"कोई धुले तिलोंसे बेधुले तिल बदलो हो" । सो उस घरकी
स्त्री घरमें प्रवेश कर जबतक कालोंसे धुले तिल बदलती है तबतक उसके
पुत्रने कामन्दकी नीतिशास्त्र देखकर कहा-"माता ! यह तिल ग्रहण करनेके
योग्य नहीं हैं । इसके धुले अपने बेधुलोंसे मत ग्रहण करो कुछ इसमें कारण