पञ्चसिद्धान्तिका (आचार्य वराहमिहिर - सूर्य, रोमक, पौलिश, वासिष्ठ एवं पितामह सिद्धान्त)

250 PAÑCASIDDHĀNTIKĀ XIII.13
अन्यच्च भवेद्भूमरह्रहा भ्रमरंहसा ध्वजादीनाम् ।
नित्यं पश्चात्रेरणमथाल्पगा स्यात् कथं भ्रमति ॥ ७ ॥
अर्हत्प्रोक्तेऽर्केन्दू द्वौ द्वावेकान्तरौ किल तौ ।
यद्येवमर्कसूत्रात् किं ध्रुवचिह्नं भ्रमत्यह्ना ॥ ८ ॥
7. Further, on account of the great speed of the rotation of the earth, banners,
flags, etc. will always be flown westwards, (just as the cloth of a man running
eastwards in still air, is blown westwards). If, to obviate this objection, a very
slow rotation is postulated, how does the rotation (once a day), take place at
all (i.e. one rotation cannot be completed in one day).
8. Arhat, (the propounder of the Jain religion) has written that there are
two Suns and two Moons, each rising alternately. If so, how does the line join-
ing the Sun and the celestial pole goes round exactly once in a day round the
pole?
Note. This observation shows that the celestial sphere movers once round in a day and carries
with it all heavenly bodies. So the same Sun appears each day after one rotation. Therefore, the
postulation of a second Sun is purposeless. The same for the Moon.
[देवासुराणां स्थितिः]
प्रोद्यद्रविरमराणां भ्रमत्यजादौ कुवृत्तः सव्यम् ।
उपरिष्टाल्लङ्कायां प्रतिलोमञ्चामरारीणाम् ॥ ९ ॥
मिथुनन्ते च कुवृत्तादंशचतुर्विंशतिं विहायोच्चैः ।
भ्रमति हि रविरमराणां समोपरिष्टात्तदाऽवन्त्याम् ॥ १० ॥
नष्टच्छायाप्येवं छायोदक् तत्प्रभृत्युदक्स्थानाम् ।
तद्दक्षिणगानां मध्याह्ने दक्षिणा छाया ॥ ११ ॥
मेषवृषमिथुनसंस्थे दिवसोऽर्के कर्कटादिगे रात्रिः ।
यैरु (क्तो) विबुधानां मेरुस्थानां नमस्तेभ्यः ॥ १२ ॥
येष्वेवोदङ् मेषादिस्थानेषु संनिवृत्तोऽपि ।
तेष्वेव कथं दृश्यः पुनर्न दृश्यश्च तत्रस्थः ॥ १३ ॥
7a. A. रहाद्; B. रन्यद् 8a. A. केंन्दु; B. केंन्द्रौ
b. A.B. भ्रमणोद्भ्रमा; D. भ्रमरंहस b. A.B.C.D.U. वेकान्तरोदयौ किल तौ (A -तै)
c. B. पश्चाध्वेरण c. B. मर्कस्तत्र किं
d. B. मथाज्यगा स्यान्कथं d. B. ध्रुवविन्दुह्नां; U. ध्रुवसूत्रं
A. भवत्पह्ना; B. भवत्यह्याम्बुह्ना