न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

[Page Header]
५६ न्यायमञ्जर्याम्

णम्, अपितु नास्तीति ज्ञानगम्यत्वं सत्प्रत्ययगम्या हि भाव इष्यते असत्प्रत्ययग-
म्यस्वभाव इति, तदिदमुक्तं 'सदसती तत्त्वम्' इति(१) ।
ननु भाववदेष ज्ञानजनकः सन्नभावो न भावाद्द्विशिष्यते अहो निपुणदर्शी
देवानाम्प्रियः प्रतीतिभेदश्चास्ति तत्र प्रतीयमानौ भावाभावौ न भिद्येते इति
कथमेवं भवेद्, अपि रे मूढ ज्ञानजनकत्वाविशेषे ऽपि रूपरसौ कथं भिद्येते प्र-
तीतिभेदादिति चेद् भावाभाववपि जनकत्वधर्मसामान्ये ऽपि प्रतीतिभेदादेव
भिद्येयाताम् , न हि प्रतिभास्यभेदमन्तरेण प्रतिभासभेदो भवतीति भवता
ऽप्यभ्युपगतम् ।
प्रामाण्यं वस्तुविषयं द्वयोरर्थभिदां जगौ ।
प्रतिभासस्य चित्रत्वादेकस्मिंस्तदय्रोगत इति ॥
तस्मादस्तीति प्रतीतेरेव भावः नास्तीति प्रतीतेरभावो भूमिरित्यभ्युपग-
म्यताम् , अथ वा विज्ञानवाद एव सुस्पष्टमास्थीयतामन्तराऽवस्थानं तु न साम्प्र-
तम्, अर्थक्रियासामर्थ्यमपि तस्य दर्शितमेव ।
स्वज्ञानाख्यक्रियाशक्तिरमुष्य दुरपह्नवा ।
अर्थक्रिया ऽन्यजन्या तु न भावेनापि जन्यते ॥
एवं च सति यः पूर्वं शक्तिवादो ऽत्र वर्णितः ।
स प्रत्यक्षविरुद्धत्वात्