न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

१६८ . न्यायमञ्जरीम्
यच्च किं चिदभिधेयमत्र तत्सर्वमुक्तमनुमानलक्षणे ।
अप्रयोजननिरूपणे पुनः किंचनोदितमतो विरम्यते ॥
हेत्वाभासास्त एते ऽवगतिनियमितानन्यसङ्कीर्णरूपा
निर्णीताः पञ्च ये ऽर्थे विदधति महतीं शुद्धिमभ्यस्यमानाः ।
पञ्चादौ वृत्तिभेदात्कलनगुरुतरक्लेशनिष्पद्यमाना
नेयत्ता त्वेतदीया क्व चन फलवती नाहता तेन तज्ज्ञाः ॥
इति (१३) हेत्वाभासपदार्थः समाप्तः ।
अथ छलनिरूपणम् ।
तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणं जल्पवितण्डयोः प्रयोजनमुक्तम्, तदङ्गभूतानि
च्छलजातिनिग्रहस्थानानि, यद्यपि च वादे केषां चिदभ्यनुज्ञानमस्ति तथापि
जल्पवितण्डे एव तेषां प्राचुर्येण क्षेत्रमिति तदौपयिकतया तत्स्वरूपनिरूपणं
युक्तमित्युद्देशक्रमेण च्छलस्य तावल्लक्षणमाह—
वचनविघातो ऽर्थविकल्पोपपत्त्या च्छलम् ॥
गौ. सू