न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

३६४ न्यायमञ्जर्याम्

नापायदर्शनादनयैव युक्त्या पदभागा अपि प्रकृतिप्रत्ययादयः तात्विका इत्यवग-
न्तव्यं न कल्पनामात्रप्रतिष्ठाः, वृक्षं वृक्षेणेत्यत्र प्रकृत्यर्थानुगमे प्रत्ययार्थो भिद्यते
वृक्षं घटमिति प्रत्ययार्थानुगमे प्रकृत्यर्थो भिद्यते तत्र यो ऽर्थो यं शब्दमनु-
गच्छति स तस्यार्थ इत्यवसीयते तत्कथमसत्या भागाः,
यत्पुनः कूपसूपयूपादौ सत्यपि वर्णानुगमे ऽर्थानुगमो न दृश्यते तेन
चाकारणमर्थप्रतीतेर्वर्णानुगम इत्युक्तम् तदयुक्तम् , यतो नान्वयव्यतिरेकाभ्या-
मनुत्पन्ना प्रतीतिरुत्पाद्यते येन कूपादौ तदुत्पादनमाशङ्क्येत सिद्धायां तु प्रतीतौ
वाचकभागेयत्तानियमपरिच्छेदे ऽनयोर्व्यापारो न चैकत्र वर्णानुगमे ऽनुगमो
दृष्ट इत्यन्यत्रादृश्यमाने ऽपि हठादापादयितुं युक्तः, रेणुपटलानुगतपिपीलि-
कापङ्क्तिद्वारकव्यभिचाराद्भावनमपि न पेशलम् , पांसुपटलविकलपिपीलिका-
पङ्क्तिदर्शनेन तस्याः तत्प्रतीतिकारित्वाभावनिश्चयात्, करिकरभतुरगप्र-
भृतीनां तु प्रत्येकं व्यभिचारे ऽपि बहुप्राणिरूपसामान्यानपायात्तत्तत्कारणमेव
धूलिपटलमवगम्यते,
यदप्यश्वकर्णादाववयवार्थलोपादन्यत्राप्येवमिति कथितं तदपि न चतुर-
श्रम्, अश्वकर्णशब्दो हि क्व चिदर्थप्रकरणवशान्न्यग्भवदवयवशक्तितया तिर-
स्कृतावयवार्थवस्त्वन्तरव्यक्तौ न सर्वात्मना ऽवयवार्थाभावे। व्यस्तत्वेन साम-
स्त्येन वा पुनः प्रयोगान्तरे तदर्थसंप्रत्ययदर्शनादश्वमारोह कर्णं कुण्डलमिति
व्यस्तयोः प्रयोगः तुरगश्रोत्रे तु प्रतिपिपादयिषिते ऽश्वकर्ण इति समस्तप्रयोगो