सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

Nyayamanjari of Jayanta Bhatta Part 1

आचार्य जयन्त भट्ट (सम्पादक: पं. सूर्यनारायण शुक्ल) द्वारा

DevanagariHindipublished654 पृष्ठ

पृष्ठ 21, कुल 654 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 21

भूमिका ७
प्रमाणचतुष्ट्वं व्यवस्थापितम् ।
२ द्वितीयाह्निके—गौतमोक्तानि प्रत्यक्षानुमानोपमानलक्षणसूत्राणि व्या-
ख्याय तत्प्रसङ्गेनापतितानि बौद्धादिमतानि दूषितानि ।
३ तृतीयाह्निके—शब्दप्रमाणलक्षणं तस्यानुमानान्तर्भावाक्षेपपरिहारौ शब्द-
प्रमाण्यसमर्थनं प्रामाण्यस्य परतस्त्वमुपपाद्य प्रामाण्यनिश्चायकप्रसङ्गेनाख्या-
त्यात्मख्यातिवादौ निराकृत्य विपरीतख्यातिसमर्थनं शब्दे परतः प्रामाण्यस-
मर्थनेनेश्वरसमर्थनं तदीयज्ञानादेर्नित्यत्वसाधनं शब्दनित्यत्वनिराकरणं प्रामा-
ण्यस्य गुणजन्यत्वव्यवस्थापनं च कृतम् ।
४ चतुर्थाह्निके—वेदानां पौरुषेयत्वं प्रसाध्य अपौरुषेयत्वस्य निराकरणं
तेषामीश्वरकर्तृत्वं शब्दार्थसम्बन्धनिरूपणं वेदप्रामाण्यनिरूपणम् अथर्व-
वेदस्य प्रामाण्यं वेदेषु प्राथम्यं च निरूप्य स्मृतिप्रामाण्यसाधनमागमादि
प्रामाण्यव्यवस्था अकार्येऽपि पदानां संगतिग्रहसमर्थनं च कृतम् ।
५ पञ्चमाह्निके—पदार्थनिरूपणप्रसङ्गेन जातिनिरूपणप्रसङ्गेनापोहवाद-
निराकरणं जात्याश्रयनिरूपणं भावनास्वरूपनिरूपणं च कृतम् ।
६ षष्ठाह्निके—पदस्वरूपनिरूपणप्रसङ्गेन स्फोटवादनिराकरणं पदार्थानां
वाक्यार्थधीहेतुत्वनिराकरणं पदानामेव तत्त्वव्यवस्थापनमभिहितान्वयवादा-
न्विताभिधानवादस्वरूपोपपत्तितत्प्रतिक्षेपौ वेदार्थावगमोपायाक्षेपप्रसङ्गेन सा-
ध्वसाधुशब्दावगमोपायकरणतया व्याकरणेऽनुपपत्तिपरिहारौ च कृतौ । एवं
षड्भिराह्निकैः प्रमाणप्रकरणं समापितम् ।
७ सप्तमाह्निके—प्रमेयपदार्थनिरूपणप्रसङ्गेन आत्मनास्तित्वनिरासेन
तस्य देहातिरिक्तत्वसमर्थनं क्षणिकविज्ञानवादिनां सांख्यानां क्षणभङ्गवा-
दिनां च निराकरणेन आत्मतत्वप्रतिपादनं कृतम् ।
८ अष्टमाह्निके—शरीरे-न्द्रिया-र्थ-बुद्धि-प्रवृत्तिदोष-प्रेत्यभाव-फल-दुःख
रूपाणां दशानां प्रमेयाणां निरूपणम् इन्द्रियाणां प्राप्यकारित्वं बुद्धेरात्म
गुणत्वम् , ज्ञानायौगपद्यं च निरूपितम् ।
९ नवमाह्निके—अपवर्गस्वरूपनिरूपणम् , तत्प्रसङ्गेनाद्वैतमतखण्डनम् ,
पराभिमतमोक्षस्वरूपनिराकरणं तस्य दुःखाभावताव्यवस्थापनम् । इत्येवमा-
ह्निकत्रयेण प्रमेयप्रकरणं समापितम् ।