सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

न्यायमञ्जरी: प्रथम भाग (आचार्य जयन्त भट्ट - पं. सूर्यनारायण शुक्ल सम्पादित, काशी संस्कृत ग्रन्थमाला)

Nyayamanjari of Jayanta Bhatta Part 1

आचार्य जयन्त भट्ट (सम्पादक: पं. सूर्यनारायण शुक्ल) द्वारा

DevanagariHindipublished654 पृष्ठ

पृष्ठ 19, कुल 654 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 19

तन्त्रवार्तिकम् ‘उक्तं च कर्तव्यताविषयो नियोगः कर्तव्यतामाह’ इति बृहतीं
१०९ पृ. उद्धरन्तः प्रभाकरादप्यर्वाचीना इति प्रतीयते अस्मिन्नेव प्रतीके ‘जर-
त्प्राभाकरोन्नीतार्थं गुरोर्वचः संगच्छत इत्याह’ इति न्यायकणिकादर्शनात्
मण्डनमिश्राः कञ्चन बृहतीटीकाकर्तारं स्मरन्ति इत्यवगम्यते एवं च प्रभाकरभट्टो-
म्बेकमण्डनमिश्राणामेकगुरुकत्वमत्यन्तमसम्भवि एकगुरुकाणां परस्परं स्पर्धया
एव दर्शनेन टीकाकर्तृत्वासम्प्रतिपत्तेः इदं तु अवश्यं सिध्यति यत् कुमारिलभट्टाद-
नन्तरं मण्डनमिश्रस्तदनन्तरं च भट्टोम्बेक इति मण्डनमिश्रस्य ७५० ई० वर्षादा-
रभ्य ८३० वर्षपर्यन्तं स्थितिसमयः शङ्कराचार्याणां च ७८८ ई० वर्षः जन्मस-
मयः ततः परं द्वात्रिंशद्वर्षाणि च स्थितिः । मण्डनमिश्र एव सुरेश्वराचार्य इति
तु संदिग्धम् यतः नैष्कर्म्यसिद्ध्यादौ सुरेश्वराचार्यो मण्डनमतं खण्डयति इति
केचित् । सम्भवति तु तदिति तु वयम् यथा वाचस्पतिमिश्रा एव तत्तच्छास्त्रेषु
स्वपरिगृहीतमतस्यापि खण्डनं कुर्वन्ति तद्वत् ।
वाचस्पतिमिश्राणां च समयः ‘श्रीवाचस्पतिमिश्रेण वस्वङ्कवसुवत्सरे । न्या-
यसूचिनिबन्धोऽसावकारि सुधियां मुदे’ इति पद्यात् ८४१ ई० वर्षः निश्चितः ।
तर्काम्बराङ्कप्रमितेष्वतीतेषु शकान्ततः । वर्षेष्बूदयनश्चक्रे सुबोधां लक्षणावलीम्
इति पद्यात्—उदयनाचार्याश्च ९८४ ई० वर्षे आसन्निति ।
न्यायमञ्जरीकारो वाचस्पतिमिश्रादनन्तरकालभावी यतः ६२ पृष्ठे न्याय-
मञ्जर्यां आचार्यास्तु इत्यनेन वाचस्पतिमिश्रमतमनुवदति एवं च ८४० ई०
वर्षादारभ्य ९०० वर्षपर्यन्तोऽस्य समय इति स्थितम् । मुक्तापीडस्य समयः
७१० ई० वर्षादारभ्य ७६० तस्य च मन्त्री शक्तिस्वामी तस्य समयः ७३५–७८०
ई० पर्यन्तः तस्य सूनुः कल्याणस्वामी ७५०–८२० पर्यन्तं तस्य सूनुः कान्तः
८१०-८७० वर्षपर्यन्तमिति ८५० ई० ९१० वर्षपर्यन्तो जयन्तभट्टस्य स्थिति-
समयो निश्चीयते ।
अयं च कर्ममीमांसानिष्णातानां कुलेऽभूदिति एतद्ग्रन्थात्
‘तथाह्यस्मत्पितामह एव ग्रामकामः साङ्ग्रहणीं कृतवान् स एव समाप्त्यनन्तर-
मेव गौरमूलकं ग्राममवाप’ इति लेखादवगम्यते ।
जयन्तभट्टवंशपरिचयः—
जयन्तभट्टस्य तनूजन्मापि प्रख्यातपाण्डित्य आसीद्यतः क्षेमेन्द्रेण सुवृत्त-