निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 694, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त ( ८० ) ६ अ० पा० ३ ० ६
इन्द्र के लिये 'जुष्टम्' प्यारे 'बृहत्' ( साम ) बृहत् साम को
( उच्चारयत ) उच्चारण करो। यह भी निगम है। इस प्रकार
यहां अर्थ की उपपत्ति के अनुरोध से 'गिर्वणस्' शब्द देव का
वाचक होता है ॥ ५ ( १४ ) ॥
( खं० ६ )
निघ०-असूर्त्ते सूर्त्ते ॥५६॥ अम्यक् ॥६०॥
याहश्मन् ॥६१॥ जारयायि ॥६२॥
निरु०-असूर्त्ते सूर्त्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि स-
मकृण्वन्निमानि ॥” [ ऋ० सं० ८, ३, १७, ४ ]
असुसमीरिताः सुसमीरित वातसमीरिता माध्य-
मका देवगणास्ते रसेन पृथिवीं तर्पयन्तो भूतानि
च कुर्वन्ति । “त आयजन्त” ( ऋ० सं० ८, ३,
१७, ४ ) इति-अतिक्रान्तं प्रतिवचनम् ।
“अम्यक्सा त इन्द्र ऋष्टिः ।” [ ऋ०सं० २, ४,
८, ३ ] अमाक्ता-इतिवा अभ्यक्ता-इतिवा ।
“याहश्मिन्धायि तमपस्ययाविदत् ।” [ऋ० सं०
४, २, २४, ३ ) ।
याहशे अधायितम् अपस्यया अविदत् ।
“ उस्रः पितेव जारयायि यज्ञैः ” [ ऋ०सं०
४, ५, १४, ४ ] ।
उस्र इव गोपिता अजायि यज्ञैः ॥ ६ (१५) ॥