सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 663, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 663

[Header]
हिन्दी निरुक्त ( २४८ ) ६ अ० २ पा० २ खं०

[Body]
वन, समुद्र, पर्वत, और राजा दुर्भिक्ष में नव ( ६ ) वृत्तिएं
होती हैं सो यह पाठमात्र से ही व्याख्यान की गई
है। ] ॥ १ ( ५ ) ॥
( खं० २ )
निघ०- उपासि ॥२४॥ प्रकलवित् ॥२५॥
अभ्यर्द्द्यज्वा ॥ २६ ॥ ईक्षे ॥ २७ क्षो-
णास्य ॥ २८ ॥
निरु०- "कारुरहं ततो भिषगुपलप्रक्षिणी नना
नाना धियोवसूयवोऽनु गा इव तस्थिमेन्द्रा येन्दो
परिस्रव ॥" (ऋ० सं० ७, ५, २५, ३ ) ॥
'कारुः-अहम्-अस्मि'। कर्त्ता स्तोमानाम् ।
ततो भिषक् । 'तत' इति सन्ताननाम, पितुर्वा
पुत्रस्य वा । 'उपलप्रक्षिणी' सक्तुकारिका । 'नना'
नमतेः । माता वा । दुहिता वा । 'नानाधियो'
नानाकर्माणः । 'वसूयवो' वसुकामाः । अन्वास्थि-
ताः स्मो गाव इव लोकम् । 'इन्द्रायेन्दो परिस्रव'
इति-अध्येपणा ॥
"आसीन ऊर्ध्वामुपसि क्षिणाति।" [ऋ० मं०
७, ७, १७, ३ ] उपस्थे ॥
'प्रकलविद्' वणिग् भवति । कलाश्च वेद
प्रकलाश्च ।