निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ११० ) ५-अध्याय
श्रीः
प्रासंगिक शब्द
शब्द अर्थ
प्रथमः पादः
नराः ( १ खं० ) मनुष्याः नृत्यन्ति कर्मसु ।
गोपयत्यम् गोपायितव्यम् ।
मद्यम् मदनोद्यम् ।
अमत्रम् पात्रम् । अमा अस्मिन् अदन्ति ।
अमा अनिर्मितं भवति ।
पात्रम् पानात् ।
भूरिधारे ( २ खं ) बहुधारे ।
पयस्वती उदकवत्यौ ।
दीर्घप्रयुज्युम् दीर्घप्रततयउजम् ।
दूढ्यम् दुर्धियम् । पापधियम् ।
पापः पाताऽपेयानाम् । पापत्यमानोऽवा-
ङ्गेव पतति इति वा पापत्यतेर्वा ।
शंभुः ( ३ खं० ) सुखंभूः ।
शरः ( ५ खं० ) शृणातेः ।
वंशः ( ६ खं० ) वनशयो भवति । वननाच्छ्रूयतइतिवा
द्वितीयः पादः
अरिः ( २ खं० ) अमित्रः । ऋच्छतेः । ईश्वरोऽप्यरिः
एतस्मादेव ।
महस्य महतः
परिचक्ष्यम् ( ३ खं० ) परिख्यापनीयम्
प्रबवक्षे प्रब्रूषे
वर्यम् रूपनाम । वृणोतीति सतः