निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ७० ) ४ अ० ३ पा० ३ खं०
(भा०-) जुह्विरे विचेतयमानाः ॥
‘व्यन्तः’ (४२) इति एषः अनेककर्मा । “पदं
देवस्य नमसा व्यन्तः” [ऋ० सं०४,४,३५,४] इति
पश्यतिकर्मा । “वीहि शूर पुरोडाशम्” ( ऋ० सं०-
३, ३, ३, ३ ) इति खादतिकर्मा । “वीतं पातं
पयस उस्रियायाः ।” ( ऋ० सं०२, २, २३, ४ ] ।
( भा०- ) अश्नीतं पिबतं पयसः उस्रियायाः ।
‘उस्रिया’-इति गोनाम । उत्साविणोऽस्यां भोगाः।
( ‘उस्रा’-इति च । )
“त्वामिन्द्र मतिभिः सुते सुनीथासो वस्यवः ।
(४३)
गोभिः क्राणा अनूषत ।” [ ]
( भा०- ) गोभिः कुर्वाणाः अस्तोषत ॥
(४४)
“आतूषिञ्च हरिमींद्रोरुपस्थे वाशीभिस्तक्षता
इमन्मयीभिः ।” [ऋ०सं० ८, ५, १९, ४] (भा०-) आ-
सिञ्च हरिं द्रोणुपस्थे द्रुममयस्य । ‘हरिः’ सोमः,
हरितवर्णः । अयमपि इतरो हरिः एतस्मादेव ।
‘वाशीभिः’ तक्षताश्मन्मयीभिः । ‘वाशीभिः’ (४४)
अश्ममयीभिः इतिवा । वाग्भिः-इतिवा ।
(४५)
“सशर्द्धदर्यो विषुणस्य जन्तोर्माशिश्नदेवा