निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 485, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त (६६) ४ अ० ३ पा० २ खं०
उच्यते। अकूपारो भवति महापारः। कच्छपोऽपि
'अकूपारः' उच्यते। 'अकूपारः' 'न कूपम्-ऋच्छति'
इति। 'कच्छपः' कच्छंपाति। कच्छेन पाति-इतिवा।
'कच्छः' खच्छः, खच्छदः। अयमपि-इतरो नदी-
कच्छ एतस्मादेव। कम्-उदकं तेन छाद्यते।
(३४)
“शिशीते शृङ्गे रक्षसे विनिक्षे” [ऋ० सं०
३, ८, १५, ३]
(भा०) निश्यति शृङ्गे रक्षसो विनिक्षणाय।
'रक्षः' रक्षितव्यम्-अस्माद् रहसि। क्षणोति-इतिवा
रात्रौ नक्षते-इतिवा।
(३५)
“अग्निः सुतुकः सुतुकेभिरश्वैः” [ऋ०७,५,३१,७]
(भा०) सुतुकनः, सुतुकनैः-इतिवा। सुप्रजाः, --
सुप्रजोभिः-इतिवा।
(३६)
“सुप्रायणा अस्मिन् यज्ञे विश्रयन्ताम् ।”
[ य० का सं० वा सं० २८, ५]।
(भा०) सुप्रगमनाः २ (१८) ॥
अनुवादः।
'दावने' (३२) (दानस्य) और 'अकूपारस्य' (३३) (अकुपरणस्य) इन दो
अनवगत पदों का निम्न—