निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 477, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त ( ५८ ) ४ अ० २ पा० ८ खं०
अर्थात्-'मरुतः' मरुत् देवता 'नः' हमारे अर्थ 'पुनः' फिर
'कुचित्' बहुत 'नंसन्ते' वर्षा आदि उपकार से झुकते हैं ।
'नंसन्त' (२२) आगे १२वें अध्याय में व्याख्यान करेंगे ।
आहनसः (२३) शब्द का निगम—
“येतमदा” ०० ( ऋ० सं० ७, २, ३३, ५ )
अर्थात् हे सोम ! 'ये' जो 'ते' तेरे 'मदाः' मद 'आहनसः'
बहुन्न या मोहित करने वाले 'विहायसः' और बड़े हैं, 'तेभिः'
उन मदों से ' मघम् ' धन को 'दातवे' देने के अर्थ 'इन्द्रम्'
इन्द्रदेव को 'चोदय' प्रेरणा कर (जिससे कि-वह उन्मत्त होकर
हमें धन दे । ) ७ ( १६ ) ॥
१ ( ८ खं० )
[निरु०] “उपो अदर्शि शुन्ध्युवो न वक्षो नोधा
इवाविरकृत प्रियाणि । अद्मसन्न ससतो बोधय-
न्ती शश्वत्तमागात्पुनरेयुषीणाम् ॥” [ ऋ० सं०
२, १, ७, ४ ]
( भा० ) उपादर्शि 'शुन्ध्युवः' । 'शुन्ध्युः' आ-
दित्योभवति । शोधनात् । तस्यैव वक्षो भासा-
ध्यूढः ( म् ) इदमपि इतरद् 'वक्षः' एतस्मादेव ।
अध्यूढं काये । शकुनिरपि शुन्ध्युरुच्यते । शोध-
नादेव । उदकचरो भवति । आपोऽपि 'शुन्ध्यवः'
१ “ उपो अदर्शि ” इति कक्षीवतः आर्षम् । औषसी ।
त्रिष्टुप् छन्दः । प्रातरनुवाकाश्विनयोः शस्यते ।