निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १३ ) ४ अ० १ पा० १ खं०

संस्काराननवगत
१ जहा | जघान । [पा० १ खं० १] | “जहा को अस्मद्दोषिते',
२ निधा | पाश्या । यन्निनिधीयते सा नि- | “समुष्यस्मान्निधयेव बद्धान्”
| धा । [पा० १ खं० २] |
५ दमूनाः | दममनाः । दान्तमनावा । दान- | “जुष्टो दमूनाः ”
| मनावा । [पा० १ खं० ३] |
६ मषः | मशिकाः । (बहुवचनम्) (मद्- | “मषो न शिरना व्यदन्ति ।”
| मषी । मषः ।) |
७ इषिरः | ईषणवान् । एषणवान् । | “इषिरेण ते मनसा ”
| (पा० ६ खं० ७) |
८ कुरुतम | कुरुत । 'न' इति अनर्थकः । |
| “अनर्थका उपजना भवन्ति” । |
९ जठरम् | उदरम् । जग्धमस्मिन् ध्रियते | “आसिञ्चस्वजठरे” ।
| धीयते वा । (पा० १ खं० ७) |
१० तितउ | परिपवनं भवति । ततवद्वा । तुन्न- | “सक्तुमिव तितउना”
| वद्वा । तिलमात्रतुन्नमितिवा । |
१२ सध्या | सद्ध्ये । (पा० २ खं० ३१) | “सध्या कत्तौर्विवतं संजभार” ।