निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

‘दधत्-क्रन्दति’-इति वा । दधत् आकारी भवति-
इति वा । तस्य अश्ववद्-देवतावच्च निगमा भवन्ति ।
तद् यद् देवतावद्-उपरिष्टात् तद् व्याख्यास्यामः ।
अथ एतद् अश्ववत् ॥ ५ ॥
अर्थ ।
[ खण्ड विषय-] विश्वामित्रका प्रार्थनाके स्वीकार करनेमें नदि-
योंका वचन = ‘आतेकारा” मन्त्र । अश्वना गोंका सख्या । अश्व,
दधिक्राः, इन दो शब्दोंका निर्वचन । दधिक्रा शब्दके अश्व और
देवता दोनोंके लिये मन्त्रोंमें आनेका उल्लेख । देवतार्थकके आगे
व्याख्यान करनेका प्रतिज्ञा । अश्व अर्थमें यहीं उदाहरण देनेका
प्रस्ताव” ।
हे “कारो !” स्तोत्राणां कर्त्तः ! “ते” तव
“वचांसि” “आ” आभिमुख्येन वयं “शृणवाम”
[ अतो ब्रूमः ] त्वं “ययाथ” याहि । कथम् ?
“अनसा” शकटेन “रथेन” च सह । यतस्त्वं
“दूरात्” आयातः परिश्रान्तश्च । तेन वयम्-एताः
“ते” तुभ्यं पुत्रं “पीप्याना” पाययमाना” योषा-
इव” “निनंसै” निनमाम । पुनश्च “मर्याय” मनु-
ष्याय “शश्वचै” परिष्वजनाय “कन्या” नवोढा
“इव” “ते” तुभ्यं निनमाम ।