निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

११२ अ० १ पा० ४ ख० ४ ।
भवति हि निष्पन्ने अभिव्याहारे योगपरीष्टिः,-
प्रथनात् 'पृथिवी'-इत्याहुः । 'क एनाम् अप्रथयि-
ष्यत् ? किमाधारश्च'-इति । अथ वै दर्शने पृथुः,
अप्रथिता चेदपि अन्यैः ॥ ३ ॥
[ खं० ४ ]
अथापि, एवं सर्वे एव दुष्टप्रवादा उपा-
लभ्यन्ते । यथो एतत्—'पदेभ्यः पदेतराद्धान्
संचस्कार' इति । यः अनन्विते अर्थे संचस्कार
स तेन गर्ह्यः । सैषा पुरुषगर्हा । यथो एतत्—
'अपरस्माद् भावात् पूर्वस्य प्रदेशो नोपपद्यते'
इति । पश्यामः पूर्वोत्पन्नानां सत्त्वानाम् अपर-
स्माद् भावाद् नामधेय-प्रतिलम्भम्, एकेषां, न एके
षाम् । यथा—'बिल्ववादः' 'लम्बचूडकः'-इति ॥ ४ ॥
इति प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ १, ४ ॥
शाकटायनके पक्षसे इन दोषोंका
प्रतिसमाधान ।
(शाकटायन) जिस प्रकारसे गार्ग्य मुनिने नामोंके आख्यात-
जत्वके प्रतिषेधमें असमर्थ हेतु दिये हैं, उसी प्रकार हम प्रतिवक्ताके
रूपसे प्रति-समाधान करेंगे ।
१म, प्रतिसमाधान । जोकि-तुमने डित्थ, डवित्थ, आदि
शब्दोंके उदाहरणोंसे दिखाया है कि-बहुत ऐसे शब्द हैं, जिनमें