नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

४० नलचम्पूः ।
वधूप्रस्थानपटहे पट्टरणचक्रवाले, प्रभात इव घनतिमिरविरामरमणी-
ये जाते जलनिधिशयनशायिशा शार्ङ्गि निद्राद्रुहि विनिद्रसान्द्रसरससरोज-
राजिराजितसरसि शरत्समये, स महीपतिः समासन्नवनविहारिकिंन-
रमिथुनेन गीयमानमिदमनश्लीलं श्लोकत्रयमशृणोत् ॥ क ॥
धन्याः शरदि सेवन्ते प्रोल्लसच्चित्रशालिकान् ॥
प्रासादान्स्त्रीसखाः पौराः केदारांश्च कृषीवलाः ॥ १ ॥
नमिताः फलभारेण न मिताः शालिमञ्जरीः ॥
केदारैरेषु हि पश्यन्तः के दारेषु विनिःस्पृहाः ॥ २ ॥
प्रावृषं शरदं चापि बहुधाकाशहारिणीम् ॥
विलोक्य नोत्सुकः कः स्यान्नरो नीरजसंगताम् ॥ ३ ॥
अनेन मृदुमूर्च्छनातरङ्गरङ्गिताक्षरेण श्रवणपथप्रथमप्रियातिथिना
श्लोकत्रयेण विषैविषमविषयवैरस्यव्रतव्रततिकठिनकुठारेण, दारपरिग्रह-
पराङ्मुखोऽपि शृङ्गारशृङ्गिङ्गजसमुत्तुङ्गर्म्मारोप्यमाणस्तदेवोद्यानममन्दम-
न्दारमकरन्दामोदमत्तमधुकरमधुरझंकाररमणीयमुपसर्तुमारभत ॥ख॥
न्तीत्यर्थः । हंसमण्डलानि शरत्प्रवेशमङ्गलमृदङ्गाः । बन्धूककुसुमस्यातिलौहि-
त्याद्विरहिजनरुधिरलम् । शुकावलिस्तोरणम् । कलमस्य श्वेतशालेः, गन्ध-
शालेश्च रक्षिका गीतयः कंदर्पराजजयघोषणाः । विकसन्नीलोत्पलानि शरल्लक्ष्मी-
कटाक्षाः । भृङ्गगणश्च यान्त्या वर्षावध्वाः प्रयाणपणवः । घनो मेघो घनं च
सान्द्रम् । शयनस्थानम् । निद्राद्रोहो विनिद्रसान्द्रसरोजराजितसरस्त्वं च शरत्प्र-
भातयोः समानम् ॥ क ॥
धन्या इति ॥ प्रोल्लसन्त्यश्चित्रशालिका आलेख्यभूमिका येषु । पक्षे चित्रा
बहुविधाः शालयः । स्त्रीसखा इत्युभयत्र योज्यम् ॥ १ ॥
कुतः स्त्रीसखा इत्याह—नमिता इति ॥ हि यस्मात्कारणात् । दारेषु के निः-
स्पृहाः स्युः । किं कुर्वन्तः । फलभारेण नमिता वक्रिता न मिताः स्तोकाः केदारेषु
क्षेत्रेषु शालिमञ्जरीः पश्यन्तः । तद्दर्शनं ह्युद्दीपनविभावः ॥ २ ॥
प्रावृषमिति ॥ रमणीयत्वात् । बहुधा पुनः पुनर्विलोक्य प्रावृषमाकाशस्य
व्योम्नस्तिरोधायिनीं नीरजसं निःपांसुं गतामतिक्रान्तां शरदं च काशपुष्परम्याम् ।
तथा नीरजैः पद्मैः संगतामन्विताम् ॥ ३ ॥
अनेन श्लोकत्रयेण प्रियाग्रहविमुखोऽप्युच्चैः शृङ्गारगिरिशिखरं नीयमानस्तदेव
वनं गन्तुमारेभे ॥ ख ॥
१ 'विहारहारि'. २ 'शालमञ्जरी:'. ३ 'केदारेष्विह'. ४ 'वापि'. ५ 'विषमविषय'.
६ 'समारोप्यमाणः'.
CC-0. Prof. Satya Vrat Shastri Collection, New Delhi. Digitized by S3 Foundation USA