नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

२१४ नलचम्पूः ।
क्षणम्, उष्णसरलश्वासारम्भविषमविषादविच्छायिताननेन्दुद्युति,
तस्याः स्थानकमवलोक्य सखेदं सखीजनेन 'देवि, भवन्निःश्वासपवनप-
रंपरया पर्यस्त इवास्ताचलहस्तावलम्बनमयमाश्रयति भगवान्भानुः,
इयं च सौभाग्यशालिनि नले निलीनचित्तायास्तव लोकपालपार्थिव-
प्रार्थनाव्यतिकरमिममाकर्ण्य लज्जितेव पिहितश्रवणा दूरे भवति वास-
रश्रीः, इमानि निश्चलनिलीनमधुपनिपीयमानगर्भमधूनि संकोचयन्ति
लोचनानीव कमलानि, संविभागीकृतविषादा इव विलासवयस्याः
सरसीसरोरुहिण्यः, इमाश्च 'कथमस्मत्पतयो मनुष्यकन्यकां कामयन्ते'
इतीर्ष्याशोकवशादिव दिशः श्यामायन्ते, तत्प्रेष्यतामयं पर्वतकः' इत्य-
भिधीयमाना कथंकथमपि चिन्तान्तरायतिरस्कृतालापमीषदुन्नमय्य
मुखं समुल्लसदशोकपल्लवानुकारि करतलमुत्तानीकृत्य मामविस्मरणी-
यसंमानदानावसाने व्यसर्जयत् ॥ क ॥
विसर्जितश्च तया तत्कालमाविर्भवद्विषादवशसंपन्नमौनया न पुनः
संभाषितोऽस्मि, न वीक्षितोऽस्मि, न पृष्टम्, न संदिष्टं किमपि, केवलं
चलन्नेत्रविभागप्रान्ततरत्तारया दृष्टया समवलोक्य समुत्तानितकरक-
मलसंज्ञयैव कथमपि संप्रेषितः 'कष्टम्' इति चिन्तयन्नलसालसैरसम-
ञ्जसपातिभिः पश्चिममुखैरिव पादैरिहायातवान् ॥ ख ॥
तदेव दमयन्ती देवदूतकार्याङ्गीकरणव्यतिकरमिममाकर्ण्य परं
विषादमापद्यत ॥ ग ॥
अन्यच्च । मन्ये च ।
परिम्लानच्छायाविरहितसनिद्रद्रुमवनं
पतत्पक्षीभूतध्वनितशकुनोन्नादितनभः ।
वियोगव्याकूतादुपनदि रुदच्चक्रमिथुनं
विषीदन्त्यां देव्यामिदमपि विषण्णं जगदभूत् ॥ २५ ॥
इत्यभिधाय स्थिते पर्वतके तत्कालोचितमिममेवार्थं समर्थयन्नवस-
रपाठकः पपाठ ॥ घ ॥

ततः परमिति ॥ तस्याः स्थानकमवस्था । लज्जितेव पिहितश्रवणा । श्रवणं
नक्षत्रं श्रोत्रं च ॥ क ॥
-----------------------------------------------------------------
१ 'लोकपालपार्थिवयोः'. २ 'इमान्याश्चर्यनिश्चल'. ३ 'सरसीषु'. ४ 'उन्नम्य'.
५ 'पल्लवाकारि'. ६ 'सानेऽपि न किंचिदवादीत् व्यसर्जयच्च'. ७ 'दृशा'. ८ 'लालसै-
रिव'. ९ 'रिहाहमागतवान्'. १० 'व्याघाता'.