नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

‘तदादिशतु देवो यथाकर्तव्यम्’ इत्यभिधाय स्थिते तस्मिन् ‘भद्र-
भूते, त्वरितं प्रवेशय विदर्भाधिपस्य परिजनं स्वयमपि तदर्धपथमनु-
सर’ इति नलो दौवारिकमादिदेश ॥ क ॥
सोऽपि ‘यथाज्ञापयति देवः’ इत्यभिधाय यथादिष्टमकरोत् ॥ ख ॥
अनन्तरमनतिचिरादितस्ततो दोधूयमानचारुचामरकलापपर्वनेन-
र्तितकर्णकुवलयः, वल्गुवल्गानोल्ललनलङ्घनलास्यलीलापदैः पथि प्लवमा-
नमिव तरंलतुरंगमधिरूढः, कनककलशशिखरैरेकदेशस्फुरितविद्युत्त-
तैकैरकाण्डाडम्बरितमेघमण्डलैरिव मायूरातपत्रखण्डैराच्छादितगग-
नान्तरालः, शस्त्रोद्वहनकिणाङ्कितकठोरकण्ठोपकण्ठैः कठिनप्रकोष्ठलुठ-
ल्लोहवलयैरूध्वर्चबद्धोद्धटजूटकैरर्कंककरालमौलिभिर्धोरुकपरिधानैर्नि-
शातकुन्तपाणिभिरभितस्त्वरितपातिभिः पत्तिभिरनुगम्यमानः, मना-
ङ्मुदुमृदङ्गध्वनिकरम्बिते कोमलकांस्यतालशालिनि वांशिकवाद्यमान-
वंशनिस्वने दत्तकर्णः, कर्णिकारगौराङ्गोऽङ्गणस्य नातिदूरेऽप्यदृश्यत
भीमभूमिपालः ॥ ग ॥
ततश्च चामरग्राहिणीहस्तपल्लवमवलम्बमानः सहेलमुत्थाय प्रथम-
मुत्थितेन संभ्रमवशवलितवक्षःस्थलार्वलम्बितकुसुमदाम्ना विसर्पिक-
पूरकुङ्कुममिलन्मृगमदामोदेन त्वरितसंपातपतत्पटवासपांसुना सामन्त-
चक्रेण परिकरितः कतिपयपदानि निषेधेश्वरस्तदभिमुखमगात् ॥ घ ॥
सोऽपि सत्वरोपसृतस्य ताम्बूलप्रसेविकावाहिनः पुरुषस्य स्कन्ध-
तदिति ॥ भद्रभूतिरिति द्वाःस्थस्य नाम । तस्य चामन्त्रणम् ॥ क ॥
अनन्तरमिति ॥ वल्गु यद्वल्नं विक्रममाणता । उल्लनमुच्चैर्विलसनम् । ल-
ङ्घनं फाला । लास्यं नृत्यभूमिः । तेषु लीलापदैः प्लवमानं तरन्तमिव । आसनस्थैर्य-
णानुद्धातसुखत्वात् । मायूरातपत्रसमूहानां मेघमण्डलानि, सौवर्णकलशानां च वि-
द्युत्ततय उपमानम् ॥ कठिनेति ॥ राजपुत्रा हि प्रकोष्ठे मणिकूर्परान्तरे दाढर्याय
लोहवलयानि धारयन्ति । जूटकः केशबन्धविशेषः । अलकाः कुटिलाः करालाः स-
टालत्वाद्वौद्घा मौलयः संयतकेशा येषाम् । अर्धे ऊरु प्रमाणमस्य तदर्धोरुकम् ।
येन वाससा कटीप्रभृति अर्धोरुपर्यन्तमामाच्छाद्यते ॥ ख ॥
ततश्चेति ॥ पटवासो वासःसुरभीकरणद्रव्यम् । परिकरितः परिवारितः ॥ ग॥
१ ‘पवनानर्तिं’. २ ‘तरलेति क्वचिन्न’; ‘तरुण’. ३ ‘शिखरैकदेश’. ४ ‘स्तोम’.
५ ‘लोहवल्लै’. ६ ‘रातङ्क’. ७ ‘निखात’. ८ ‘कुत्रचित्तकाररहितम्’. ९ ‘कुत्रचित्तका-
रसहितम्’. १० ‘स्थगिका’.