नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

१९४ नलचम्पूः ।
विहारभूमिसमो महानपि मार्गः । समुचितश्चायं सेनानिवेशस्य सरि-
त्संगमोपकण्ठवनविभागः ॥ क ॥
तथा हि ।
इह भवतु निवासः सैनिकानामिहापि
श्रमतलतुरंगग्रासयोग्या तृणाली ।
इह हि कवलयन्तः पल्लवान्वारणेन्द्रा
विदधतु तरुखण्डे गण्डकण्डूयनानि ॥ ७३ ॥
इतश्चात्यन्तमनोहरतयास्माकमासनयोग्या सरित्संगमोत्सङ्गभूम-
यः ॥ ख ॥
तथा हि ।
अपसृताम्बुतरङ्गितसैकता निचुलमण्डपनृत्तशिखण्डिकाः ।
कुररसारसहंसनिषेविताः पुलकयन्ति न कं पुलिनश्रियः ॥ ७४ ॥
इत्यभिधाय 'भद्र, यथाक्रममकृतान्योन्यसंबाधकलहम्, अनुपद्रु-
ततीर्थायतनम्, अलुण्ठितासन्नोद्यानम्, अच्छिन्नचैत्यद्रुमम्, अवि-
च्छिन्नकमलवनं निवेशय सेनाम्' इति सेनापतिमादिदेश ॥ ग ॥
सोऽपि यथादिष्टमनुतिष्ठन्निदमवादीत् ॥ घ ॥
'भजत बलसमूहाः खर्वदूर्वास्थलानि
स्थविरशुकविशीर्यत्पक्षपिच्छच्छवीनि ।
उपनदि मृदुवीचीवायुनाऽन्दोलितानां
कुसुमितलतिकानामन्तरालेष्वमूनि ॥ ७५ ॥
अपिच ।
स्मरविहरणवेदीं षट्पदापानशालां
तटमनु वनमालां सस्मया मास्म भाङ्क्षुः ॥
कमलवनविहारानन्तरं यत्र तैस्तै-
र्मदनमदविनोदैरासते राजहंसाः ॥ ७६ ॥
भजतेति ॥ यद्यपि पक्षपिच्छयोरभिधानकृता न भेदः प्रत्यपादि तथापि
महदेवान्तरम्। यतः पक्षशब्देन पक्षती एव। पिच्छशब्देन तदंशोऽभिधीयते ७५॥
स्मरेति ॥ तटमन्विति । तटं लक्षीकृत्य । सस्मयाः सगर्वाः सन्तो भव-
न्तो वनमालां मा स्म भाङ्क्षुः । अन्यत्सकलं भङ्गनिषेधकारणम् । आसते इति बहु-
वचनान्तम् ॥ ७६ ॥
१ 'मल्लिका' २ 'सखण्डितक' ३ 'विजीर्य', 'विकीर्य'