नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

८२ नलचम्पूः ।
सोऽप्यधीशो भूभुजां भुजानो भोज्यम्, लिहँल्लेह्यम्, आस्वादय-
न्स्वादु, चूषयंश्चूष्याणि, पिबन्पेयानि, आहारमकरोत् ॥ क ॥
अनन्तरमाचम्य चॅन्दनेनोद्वर्तितपाणिपल्लवः शीघ्नमाघ्राय धूपधूम-
म्, आस्ये निक्षिप्य कैस्तूरिकाकुङ्कुमकर्पूरकर्बुराणि क्रमुकफलशकला-
नि, आदाय च वित्रस्तमृगतर्णकर्णकन्नाणि शुक्तिशुक्नानि ताम्बूलीद-
लानि, तस्मात्प्रदेशादपरमवकीर्णकुसुमहारि विस्तीर्णास्तीर्णस्वर्णमयवै-
दूर्यपर्यन्तपर्यङ्काङ्कमातैः सह विर्नोदास्थायिकास्थानमगात् ॥ ख ॥
तत्र च सकामकामिनीकमलकोमलकरपुटपीड्यमानपादपल्लवः
नर्तयन्नाट्यपरिपाटीपदून्नटान्, भावयन्नमृतस्रुतः कविवाचः, वाच-
यंश्चिरंतनकविकथाः, शृण्वन्वीणाप्रवीणकिंनरमिथुनगीतानि, आलो-
कयँल्लोचनोत्सवकरान्विलासिनीलास्यविलासान्, वादयन्मृदुवाद्यवि-
शेषान्, अवधारयन्वांशिकवाद्यवेणुनिर्काणान्, कलगिरः पाठयन्प-
ञ्जरशुकान्, कान्ताकुचकुम्भमण्डलावष्टम्भलीलयापराह्नसमयमतिवा-
हितवान् ॥ ग ॥
क्रमेण च चषकायमाणविकचकनलमध्यमधुपानमत्त इव पुनर्वारु-
ण्याशयाभिभूतभासि मदादिव लोहितायमाने निपँतति मुक्तांशुकेऽंशु-
मालिनि, वनान्तरर्तंरुशिरः श्रितशाखाशिखरेषु गलद्बहलकिञ्जल्कपु-
ञ्जपिञ्जरासु मञ्जरीष्विव विलम्बमानासु दिनकरदीधितिषु, विस्ती-
र्णशिलावकाशजघनायामुल्लसल्लोहिताधरपल्लवायामस्ताचलवनराजिरे-
खायामुपरि पतितमवलोक्य रागिणमहर्पतिमीर्ष्यारोषभरादिव जाते
जपापुष्पनिचयरूँचि पश्चिमाशामुखे, मुखरयति नभो निजनीडनिर्ले-
यनाकृतंकूजितजरद्दण्डजव्रजे, व्रजति सरः संध्याविधिविधित्सया
द्विजन्मजनमुनिनिकाये, कालागुरुरँसौञ्जनराग इव श्यामलयति
अनन्तरमिति ॥ त्रस्तस्य हि मृगशावस्य कर्णौ स्तब्धौ भवतः । ताम्बूली-
दलान्यपि तादृशीति भावः ॥ ख ॥
क्रमेणेति ॥ अन्योऽपि मधुपानैन माद्यति । पुनः पुनर्मधुवाञ्छया निष्प्रभः
स्यात् । तथा क्षीबतया आरक्तः सन्निर्वस्त्रो भूमौ पतति । विस्तीर्णशिलावकाश
एव जघनं श्रोणी यस्याः । तथा उल्लसन्तो अधरा अधःस्थिताः प्रवाला यस्याः ।
ईदृश्यामस्ताचलारण्यराजौ उपरिष्टात्त्रासं रागिणं रक्तं घुमर्णि वीक्ष्य रोषादिव
१ 'चन्दनोद्वर्तित'. २ 'विक्षिप्य'. ३ 'कस्तूरिकाकर्पूर'. ४ 'विनोदस्थानम्. ५ 'वाच-
.मानवेणु'. ६ 'निक्रणान्'. ७ 'पतति'. ८ 'तरूच्छित'. ९ 'शिखरप्रगलत्' १० 'रुचि-
रुचिरे'. ११ 'निलयनाकुल'. १२ 'कूजितैर्जरद' : 'कूजितवति जरद्' १३ 'रसाञ्जना'