मूलमध्यमककारिका (आचार्य नागार्जुन - चन्द्रकीर्ति प्रणीत प्रसन्नपदा व्याख्या सहित)

पृष्ठम् १८६

१८६ मध्यमशास्त्रे [ २१.२१-
अत एवोक्तमार्यनागार्जुनपादैः
स्वाध्यायदिपमुद्रादर्पणघोषार्ककान्तबीजाद्यैः ।
स्कन्धप्रतिसंधिरसंक्रमश्च विद्भिद्ववधार्यौ ॥ इति ।
तथा भगवान्—
जायते च्यवते चापि न च जातिर्न च च्युतिः ।
यस्य विजानत एष समाधिर्नास्य दुर्लभः ॥ इति ।
तथा—
सूसुखिता सद ते नर लोके
येहि अचिन्तिय जातिमि धर्माः ।
न च धर्म अधर्म विकल्पो
चित्तपपञ्च विभावित सर्वे ॥
भाव अभाव विभावयि ज्ञानं
सर्वमचिन्तयि सर्वमभूतम् ।
ये पुन चित्तवशानुग बाला-
स्ते दुखिता भवकोटिशतेषु ॥
योऽपि च चिन्तयि शून्यकधर्मान्
सोऽपि कुमार्र्गपपन्नकु बालः ।
अक्षर कीर्तित शून्यक धर्मा-
स्ते च अनक्षर अक्षर उक्ताः ॥
शान्त प्रशान्त य चिन्तयि धर्मान्
सोऽपि च चित्तु न जातु न भूतैः ।
चित्तवितर्कण सर्व पपञ्चाः
सूक्ष्म अचिन्तिय बुध्यथ धर्मान् ॥
इति ॥ २१ ॥
इत्याचार्यचन्द्रकीर्तिपादोपरचितायां प्रसन्नपदायां मध्यमकवृत्तौ
संभवविभवपरीक्षा नाम एकविंशतितमं प्रकरणम् ॥
१ The source of this stanza is not known. It is also omitted in T here as
well as in Chapter xxvi.

---

पृष्ठम् १८७

२२
तथागतपरीक्षा द्वाविंशतितमं प्रकरणम् ।
अत्राह — विद्यत एव भवसंततिः, तथागतसद्भावात् । इह हि भगवता महाकरुणोपाय-
प्रज्ञाद्वयधौरिणा सकलत्रैधातुकाशेषसत्त्वजात्यादिदुःखव्युपशमैकमनसा त्रिभिः कल्पासंख्येयैः सप्तभिर्वा
नैरन्तर्यक्रमेणोध्वच्छता तैस्तैर्निरतिशयैरतिविचित्रैः पुण्यक्रियाप्रारम्भैः सकलजगद्धितोद्यतैकक्रिया-
लक्षणैः प्रियैकपुत्रादप्यधिकतरनिरवशेषजगदनुग्रहत्तत्परेण महाकरुणापरवशेन तत्रतत्रोपपत्त्यायतने
क्षितिसलिलज्वलनपवनसाधारणभैषज्यमहामहीरुहवज्जनानां स्वेच्छात्त उपभोग्यतामात्मानमुपगमयता