मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

२४८ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।१२
र्शश्च शीतोष्णः, रूपमपि अनेकविधं शुक्लादि,
षड्विधश्च रसो गन्धश्च सुरभ्यसुरभीरूपोऽस्ति ।
नैवं तत्कारणभूतपृथिवीतन्मात्रावस्थिता वि-
शेषा उपलभ्यन्ते, अपितु अविशिष्टगुणपञ्च-
कमात्रं पृथिवीतन्मात्रमेव मन्यते ॥ ५ ॥
एताश्च तन्मात्राः
प्रकाशकर्मकृद्वर्ग-
वैलक्षण्यात्तमोभवाः ।
प्रकाशकृत् सात्त्विको बुद्धीन्द्रियमनोल-
क्षणो यो वर्गः, यश्च कर्मकृत् राजसत्वाद्यापा-
रप्रवृत्तः कर्मेन्द्रियवर्गः, ताभ्यां वर्गाभ्यां वै-
लक्षण्यं वैसादृश्यं यस्मादेतासां तन्मात्राणा-
मतस्तमोभवा एताः ॥
प्रकाश्यत्वाच्च भूतादि-
रहङ्कारेषु तामसः ॥ ६ ॥
एषु चाहङ्कारस्कन्धेषु मध्याद्योऽयं भूता-
दिरहङ्कारस्कन्धः, स यस्मात्प्रकाश्यः तत्कार्यस्य
तन्मात्रात्मनो मनोबुद्धिभ्यां बुद्धीन्द्रियैश्च यो-
गिभिरुपलभ्यत्वात्, ततोऽयं तामसो विज्ञेयः ।
उक्तं च सांख्यैः