मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

२४२ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।११
फलतस्तूच्यते-यत्तज्जीवनं नाम सा प्राणस्यैव
वृत्तिः, अयमाशयः-प्रणयनात् प्राण इति
निरुक्तदृशा व्यापारेण प्राणशब्दो लक्षितः,
प्रकर्षेण अननं प्राणनं जीवनं ततोऽपि प्राण
इत्युच्यत इति फलविषयमस्य निर्वचनम् ।
फलतस्तूच्यते-यत्तत् पुरुषाणामूहं मार्गयमाणा
अन्धेव मतिर्भ्रमति, स प्राणस्यैव व्यापारः ।
ऊहो विमर्शात्मकस्तर्कः, तत्रास्या धियः प्राणे-
नैव प्रेरणं क्रियते । प्राणरथाधिरूढा हि सा
संविद्विमृशति । प्राणो वा बलं तद्योगात्प्राण
उच्यते । तस्माच्चिति चैतन्ये, आतिवाहिके क-
लादिक्षित्यन्ते तत्त्वशरीरे, शक्तौ च बलात्मि-
कायां, कलासु च सोमसूर्याद्यात्मिकासु प्राण-
शब्दो ज्ञेयः ॥ २३ ॥
अपानस्य वृत्तिमाह
तथापनयनं भुक्त-
पीतविण्मूत्ररेतसाम् ।
कुर्वन्नपानशब्देन
गीयते तत्त्वदर्शिभिः ॥ २४ ॥