मार्क्सवाद और रामराज्य (स्वामी करपात्री जी महाराज - साम्यवाद समीक्षा एवं वैदिक समाज-दर्शन)
Marxvad aur Ramrajya of Swami Karpatri Maharaj
धर्मसम्राट् स्वामी करपात्री जी महाराज द्वारा
पृष्ठ 684, कुल 866 में से
संदर्भ में पढ़ेंमार्क्सीय अर्थ-व्यवस्था ३७१
'मूलं हरिद्रादि, फलम् आम्रादि, पुष्पम् उत्पलादि, औषधं दित्वादि,
शिष्टानि प्रसिद्धानि एतेषु पण्येषु षष्ठो भागो राज्ञे देय. विक्रेत्रा।' (मस्क० भा० )
करग्रहणमें तत्परता आवश्यक है—'तेषु तु नित्ययुक्तः स्यात् ।'
( गौ० सू० १०।१८)
'बल्यादानेषु सर्वदा सत्यपि कार्यव्यग्रत्वे तत्परो भवेत् । तु शब्दो विशेष-
वाची । धर्मादनपेतेष्वन्येष्वपि द्रव्यार्जनोपायेषु तत्परो भवेत् । अत्र विशेषत इति।'
( मस्क० भा० )
शिल्पीलोग महीनेमें एक दिन काम कर दें, वही उनका कर है—'शिल्पिनो
मासि मासि एकैकं कर्म कुर्यु ।' ( १०। २०)
'शिल्पिनो लोहकारादयो मासि मासि एकैकम् अह आत्मानुरूपं राज्ञः कर्म
कुर्युः । तदेव तेषां शुल्कम् । नान्यत् किंचित् । ( मस्क० भा० )
नट-नर्तकादि भी महीनेमें एक दिन राज्यकर्म करें. अन्यथा महीनेमें एक
रजत मुद्रा दें—'एतेनात्मोपजीविनो व्याख्याता.' ( गौ० सू० १०।२१)
'आत्मोपजीविनो नटनर्तकादयः । तेऽप्येकमह राज्ञः कर्म कुर्युरीति उशना ।
शिल्पिनो मासि मासि कर्मेकं प्रोक्तम् । तदभावे कार्षापणं वा दद्यात ।' (म० भा० )
सोना-चाँदीमें उपर्युक्त क्रम ही समझना चाहिये । ताम्रमें तृतीयांश छोडे ।
लोह, वग एव सीसेकी उत्पत्तिमें चतुर्थांश एव छठा भाग छोड़ना चाहिये—
स्वर्णाद्यथ च रजतात्तृतीयांशं च ताम्रतः ।
चतुर्थांशं तु षष्ठांशं लोहाद् वंगाच्च सीसकात् ॥
(शु० नी० ४ । २२८)
नाविक, कुम्भकार, बढ़ई, नाई, व्याध आदि महीनेमें एक दिन काम करें,
अथवा उन्हे भी एक रजत मुद्रा देना चाहिये—'नौचक्रीवन्तश्च' ( गौ० १० । २२ )
'चक्रं शकटम्, नौचक्राभ्यां य उपजीवन्ति बहुवचनाद् वर्धकिनापितादयो
ग्राह्या । चकाराद् वन्यमृगघातकादय.।' ( मस्क० भा० )
परंतु काम करनेवालोंको भत्ता राज्यसे मिलना चाहिये—'भक्तं तेभ्यो दद्यात्'
( गौ० १० । २३ )
तेभ्यः शिल्पिप्रभृतिभ्यो राजा भक्तं दिवा भोजनं दद्यात । ( म० भा० )
राजाको अरिषड्वर्गको जीतकर इन्द्रियजय करके परस्त्री, परद्रव्य
एवं हिंसाका वर्जन करना चाहिये तथा अर्थके अविरोधेन काम-सेवन करना
चाहिये । जहाँ संस्था या धर्मशास्त्रसे शास्त्र तथा व्यवहारका विरोध हो वहाँ
धर्मशास्त्रके अनुसार अर्थशास्त्रका निर्णय करना चाहिये—