मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)
Manusmriti with Kulluka Bhatta Tika & Hindi Translation
महर्षि मनु द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
पृष्ठ 79, कुल 649 में से
संदर्भ में पढ़ेंभूमिका । ७७
‘ पाञ्चरात्रं भागवतं तथा वैखानसाभिधम् ।
वेदभ्रष्टान् समुद्दिश्य कमलापतिरुक्तवान् ॥
श्रुतिभ्रष्टः श्रुतिप्रोक्तप्रायश्चित्ते भयं गतः ।
क्रमेण श्रुतिसिद्ध्यर्थं मनुष्यस्तन्त्रमाश्रयेत् ॥ ’
साम्बपुराण ।
‘ अथांशुः सात्त्वतो नाम विष्णुभक्तः प्रतापवान् ।
महात्मा दाननिरतो धनुर्वेदविदां वरः ॥
स नारदस्य वचनाद् वासुदेवार्चने रतः ।
शास्त्रं प्रवर्तयामास कुण्डगोलादिभिः श्रितम् ॥
तस्य नाम्ना तु विख्यातं सात्त्वतं नाम शोभनम् ।
प्रवर्त्तते महाशास्त्रं कुण्डादीनां हितावहम् ॥ ’
कूर्मपुराण ।
‘ तेनोक्तं सात्त्वतं तन्त्रं यज्ज्ञात्वा मुक्तिभाग् भवेत् ।
यत्र स्त्रीशूद्रदासानां संस्कारो वैष्णवः स्मृतः ॥ ’
श्रीभागवत ।
इत्यादि दुर्व्यवस्थाओं से ही वेदान्तदर्शन के सूत्र-भाष्य
में पाञ्चरात्रिक भागवत-प्रक्रिया और पाशुपत-प्रक्रिया का
खण्डन किया है, न कि पारमार्थिक वैष्णव शैव प्रक्रिया का ।
प्रकृत में नाम द्वारा पञ्च देवताओं का अभेद यों है—
विष्णु के कृष्ण ( श्याम-संवलिया ) केशव ( अच्छे घुंघु-
वाले बालवाला ) पीताम्बर ( चमकदार पीले वस्त्रों को
१ ‘ अमृते जारजः कुण्डो मृते भर्तरि गोलकः । ’
२ ‘ पत्युरसामञ्जस्यात् । उत्पत्त्यसंभवात् ’ इत्यादि सूत्रों के शारीरकभाष्य में ।
३ पारमार्थिक-वैष्णव-प्रक्रिया नृसिंहतापिनी, गोपालतापिनी, रामतापिनी
(उपनिषद्) आदि ग्रन्थों में स्पष्ट है ।