सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

Manusmriti with Kulluka Bhatta Tika & Hindi Translation

महर्षि मनु द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished649 पृष्ठ

पृष्ठ 513, कुल 649 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 513

नवां अध्याय । ३७३
ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः ॥ ३२७ ॥
न च वैश्यस्य कामः स्यान्न रक्षेयं पशूनिति ।
वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथंचन ॥ ३२८ ॥
मणिमुक्ताप्रवालानां लोहानां तान्तवस्य च ।
गन्धानां च रसानां च विद्यादर्घबलाबलम् ॥ ३२६ ॥
बीजानामुप्तिविच्च स्यात्क्षेत्रदोषगुणस्य च ।
मानयोगं च जानीयात्तुलायोगांश्च सर्वशः ॥ ३३० ॥
वैश्य-शूद्रकर्त्तव्य ।
वैश्य यज्ञोपवीत संस्कार के बाद विवाह करके नित्य व्यापार
और पशुरक्षा में तत्पर रहे । प्रजापति ने पशुओं की सृष्टि करके
रक्षार्थ वैश्यों को सौंपा और ब्राह्मण, क्षत्रिय को प्रजा को सौंपा ।
इसलिए पशुपालन न करने की इच्छा वैश्य न करे, जबतक वैश्य
पालन करे, दूसरे वर्ण को कभी न चाहिए । मणि, मोती, मूँगा,
लोहा, सूत की वस्तु, कपूर और मीठा, घी आदि रसपदार्थों का
भाव वैश्य सदा विचार में रक्खे । सब बीजों के बोने की विधि,
खेतों के गुण-दोष और सब तरह की नाप-तौल को जाना
करे ॥ ३२६-३३० ॥
सारासारं च भाण्डानां देशानां च गुणागुणान् ।
लाभालाभं च पण्यानां पशूनां परिवर्धनम् ॥ ३३१ ॥
भृत्यानां च भृतिं विद्याद्भाषाश्च विविधा नृणाम् ।
द्रव्याणां स्थानयोगांश्च क्रयविक्रयमेव च ॥ ३३२ ॥
धर्मेण च द्रव्यवृद्धावातिष्ठेद्यत्नमुत्तमम् ।
दद्याच्च सर्वभूतानामन्नमेव प्रयत्नतः ॥ ३३३ ॥