मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

˚सलक्षणम्
अथ वक्ष्ये त्रिमूर्तीनां वाहनानां तु लक्षणम् ।
हंसस्य लक्षणं चैव गरुडस्य तु लक्षणम् ॥ १ ॥
वृषस्य लक्षणं चैव सिंहरूपस्य लक्षणम् ।
पितामहोदयं वापि द्वित्र्यंशांशकमेव वा ॥ २ ॥
उत्तमादि त्रिधा प्रोक्तं हंसोदयमिति स्मृतम् ।
द्वितालोत्तममानेन भागं हंसोदयं भवेत् ॥ ३ ॥
वेदांशं शिरसो तु(सस्तु)ङ्ग्राष्टांशेन गलोदयम् ।
रुद्रांशो(शं) हृदयतुङ्गं स्यात्तस्याधोऽधो(ध ऊ)रुदीर्घ(दैर्घ्य)कम् ॥ ४ ॥
सत्रिपादांशकं जानुतुङ्गमेकांशमीरितम् ।
ऊरुतुङ्गसमं जङ्घायामं पादोदयांशकम् ॥ ५ ॥
मुखायामं त्रियं(त्र्यं)शं स्याच्छिरःपृष्ठे द्वयांशकम् ।
मुखतारं युगांशं स्यान्मूलभावं शिवांशकम् ॥ ६ ॥
अग्रमूलाप्रचयं तारं ग्रीवस्य(सं स्याद्) द्विवक्रयुक् ।
कुञ्चितारा(रम)ष्टमात्रं स्यादुर(रः)स्थानं तु वत्समम् ॥ ७ ॥
तदुत्तरात्पुच्छमूलादायामं षोडशांशकम् ।
अन्तस्तारं शराङ्गुल्यं पक्षायामा(मम)ष्टमात्रकम् ॥ ८ ॥
विस्तारं च द्विमात्रं स्यादग्रमेकाङ्गुलं भवेत् ।
घनमेकाङ्गुलं चैव बाहुदीर्घा(दैर्घ्यम)ष्टमात्रकम् ॥ ९ ॥
अंशेन कूर्परं स्यात्कराग्रायामं षडङ्गुलम् ।
लाङ्गलाकारहस्तौ च पक्षस्यान्तं प्रविष्टके ॥ १० ॥
ऊरुमूलविशालं स्यात्सार्धद्व्यंशं सुवृत्तकम् ।
अध्यर्धांशा(शम)प्रविस्तारं पादांशं जानुविस्तृतम् ॥ ११ ॥