मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

३१४ मानहारे [अध्यायः
किरीटं सार्वभौमस्य चाधिराजस्य योग्यकम् ।
नरेन्द्रस्य करण्डं स्यात्पार्ष्णिकस्य शिरखकम् ॥ १२ ॥ 24
चक्रवर्त्यादिभूपस्य करण्डमकुटं तु वा ।
पत्रपट्टं पट्टधरो(रे) रत्नपट्टं च पार्ष्णीके ॥ १३ ॥
पट्टभाक्(जः) पुष्पपट्टं च चोक्तमेवं पुरातनैः ।
प्राहारकास्त्रग्राहौ च(द्वयोः) पुष्पमाल्यं प्रकीर्तितम् ॥ १४ ॥ 28
चक्रवर्तिमहिष्याश्च कुङ्क(न्त)लं मकुटं भवेत् ।
अधिराज(जस्य) नरेन्द्रस्य महिष्याः केशबन्धनम् ॥ १५ ॥
पार्ष्णीकं(क) [च] पट्टधरोम(र्योर्म)ण्डलेशस्य पट्टभाक्(जः) ।
एतेषां महिषीभ्यां(र्षां) च धम्मिल्लमकुटा(टमा)हृतम् ॥ १६ ॥ 32
प्राहारकास्त्रग्राहाभ्यां(र्यां) महिष्या(षीणाम्)लकचूडकम् ।
वक्त्रायामत्रिधायामं द्वयं वा मकुटोदयम् ॥ १७॥
पितामहस्य रुद्रस्य पादोनद्वयमेव च ।
अन्यथा देवतानां च बाल(चार्ध) पादोनमेव च ॥ १८ ॥ 36
किन्नरयक्षकाणां च अ(तु चा)र्ध्यर्धं वा समन्तकम् ।
सर्वेषा(र्वासा)मपि शक्तीनां मुखायामद्वयं भवेत् ॥ १९ ॥
केशान्तात्कुङ्क(ण्ड) लान्तं स्यात्सर्वेषां मकुटायतम् ।
मुखायामसमं मूलविस्तारं भूषणान्यपि ॥ २० ॥ 40
तदष्टांशेन हीनं वा षोडशांशोनमेव वा ।
मकुटाग्रविशालं स्याच्छिखायाममध्यादिवेशिकम् ॥ २१ ॥
मूलतारार्धभागं वा त्रिभागेकांशमेव च ।
एवं करण्डमौल्य(ल्य)ग्रे विस्तारं परिकीर्तितम् ॥ २२ ॥ 44
सर्वेषां मकुटानां तु चामूलाग्रमचयं क्रमात् ।
भूपा(भौमा)नां च शिरोबाहुतुल्यं तन्मकुटोदयम् ॥ २३ ॥
तत्तुङ्गे षोडशांशं स्यान्महाराजस्य हीनकम् ।
तत्तुङ्गे द्वादशांशोनं नरेन्द्राख्यस्य भूपतेः ॥ २४ ॥ 48
अर्धं पार्ष्णिकभूपस्य शिरखोदयमीरितम् ।
शिरोनाहसमं दीर्घं(दैर्घ्यं) तन्त्रिभागं द्विभागिकम् ॥ २५ ॥