मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

४३] रथलक्षणम् २८७
एकविंशाङ्गुळान्तं स्यान्नवधा चाक्षविस्तृतम् ।
सप्ताङ्गुलं समारभ्य द्व्यङ्गुलविवर्धनात् ॥ १२ ॥ 24
त्रयोविंशाङ्गुळान्तं स्यान्नाचोत्सेधं तु पूर्ववत् ।
शिखाञ्च(च)क्रतारं(क्राकारं) तुल्यं तारं युक्त्यायतं तथा ॥ १३ ॥
शाळजम्बूकसारं च सरलं वकुळार्जुनम् ।
मधुकं तिन्त्रिणी चैव बर्व(र्बु)रद्रुममेव च ॥ १४ ॥ 28
व्याघ्री च क्षीरिणी चैव खादिरं क्रुकरं शमी ।
एवं चक्रादिदारूण्यां(भिः) युक्त्या बलवशान्यसेत् ॥ १५ ॥
दन्ततारे चतुष्पञ्चभागैकं शल्यविस्तृतम् ।
समं वाध्य(र्ध्य)र्धमेवं वा द्वयं तिर्यग्गतायतम् ॥ १६ ॥ 32
दन्तधा(ता)रस्रमाधिक्यं कीलायाममुदीरितम् ।
कुर्याद् दन्ताग्रके छिद्रं युक्त्या कीलं प्रयोजयेत् ॥ १७ ॥
अक्षोपरि तथाता(धा)रं मानं चाप्यथ वक्ष्यते ।
सार्धहस्तं समारभ्य षट्षडङ्गुलवर्धनात् ॥ १८ ॥ 36
पञ्चहस्तान्तविस्तारं भा' पञ्चा(चा)दशं भवेत् ।
विस्तारद्विगुणान्तं च तत्पादांशेन वर्धनात् ॥ १९ ॥
पुरं पृष्टायतं ह्येवं नवमानमुदीरितम् ।
त्रिचतुष्पञ्चषट्सप्ता(प्ता)ष्टनन्ददशाङ्गुलम् ॥ २० ॥ 40
एतत्तु भारयुक्तं स्यात्क्षुद्रे तु द्वयमेव च ।
मुखे पृष्ठे पट्टके स्यात्कुर्यादुक्तविशालवत् ॥ २१ ॥
सर्वेषां च रथाधारं दारुविस्तारमेव च ।
तत्पञ्चांशेनवृद्धिः स्याद् द्विगुणान्तं तथोदयम् ॥ २२ ॥ 44
रथाधारोदये देशे चोपधारं प्रयोजयेत् ।
भारायामे चतुष्पञ्चषट्सप्तांशविभाजिते ॥ २३ ॥
एकैकांशविहीनं स्यात् शे(फले)पांशेनायतं तथा ।
रथाधारसमुत्सेधं विस्तारस्याधिकं तथा ॥ २४ ॥ 48
पादमर्धं त्रिपादं च तत्समं चाधिकोदयम् ।
दारुतारसमं कुर्यात्सर्वालङ्कारसंयुतम् ॥ २५ ॥