मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

२५८ मानमारे [अध्यायः
वरुणे च शशस्थाने वैश्यानां वासयोग्यकम् ।
नैर्ऋत्ये सोमे ई(चे)शे च शूद्राणां वासयोग्यकम् ॥ १२ ॥ 24
अनलानलदेशे च सर्वेषां वासयोग्यकम् ।
उत्तरेशानपर्जन्ये सर्वेषां पचनालयम् ॥ १३ ॥
अन्तरिक्षामिपूषा (ष्णि) च वर्णानां कूपयोग्यकम् ।
याम्ये च नैर्ऋते वापि सर्वेषां भोजनालयम् ॥ १४ ॥ 28
वायव्ये विप्रजातीनां देवताभोजनालयम् ।
अदिते(तौ) चेशकोणे वा पितृ (त्र्या) णां देवतार्चनम् ॥ १५ ॥
भल्लाटे च मृगे चैव द्विजानां गृहणीगृहम् ।
गन्धर्वे भृङ्गराजे वा मृगे चैवान्तरिक्षके ॥ १६ ॥ 32
सर्वेषां भूपतीनां च महिष्या वासयोग्यकम् ।
पुष्पवन्ते स्वकर्णे वा चायुधानां च मण्डप(योग्यक) म् ॥ १७ ॥
वरुणे चासुरे नागे मुख्ये पर्जन्यसोमके ।
वैश्यानां तु परेषां तु गृहिण्यावासयोग्यकम् ॥ १८ ॥ 36
सत्यके चान्तरिक्षे वा सर्वेषां शयनालयम् ।
शोषे चैवासुरे चैव वरुणे वासनालयम् ॥ १९॥
सोमे मृगपदे चैव हेमरत्नस्य वासकम् ।
नागे चैव द्विजानां च हुत (होम) कर्मालयं भवेत् ॥ २० ॥ 40
अदिते(तौ) सर्वजातीनां स्रपनार्थालयं भवेत् ।
तत्रैव सन्धिकार्यार्थं तद्वाह्ये चरणालयम् ॥ २१ ॥
यमे च नैर्ऋते वापि सूतकारालयं भवेत् ।
इन्द्रे चैव महेन्द्रे वा दासानानालयं तथा ॥ २२ ॥ 44
ततश्चेशानबाह्ये तु चतुर्धा(चानुच) रालयं भवेत् ।
पूषे(ष्णि) च वितथे(थे) चैव धेनोरालयमेव च ॥ २३ ॥
द्वारस्य वामपार्श्वे तु वाहनानां तदालयम् ।
आपश्चैवापवत्सा(त्स्ये) च बालालोकन मण्डपम् ॥ २४ ॥ 48
ब्रह्मस्थानसमीपे तु विवाहायर्थमण्डपम् ।
इन्द्रे च इन्द्रराजे च वृक्षाच्छादनमण्डपम् ॥ २५ ॥