मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

२१२ मानसारं [अध्यायः
त्रिचतुष्पञ्चषड्भागं सप्तांशं कुड्यविस्तारम् ।
शेषं तु नालगेहं तु पञ्चधा परिकीर्तितम् ॥ १८० ॥ 360
भित्तिबाह्यांशकारेण द्विभागं च तले तले ।
ललाटे भद्रमेकांशं विस्तारं निर्गमार्धकम् ॥ १८१ ॥
अन्तस्त्वलिन्द्र(न्द)कं वापि भित्तिकं वाङ्घ्रिकान्वितम् ।
तद्भूवालिन्द्र(न्द)कं(के) युक्त्या जालकाना(कम)ङ्घ्रिकान्तरे ॥ १८२ ॥ 364
धनं वाप्यधनं वापि भित्तिं कुर्याद् विचक्षणः ।
आयामे मध्यमे द्वारं भित्तिदेशे द्वयं न्यसेत् ॥ १८३ ॥
गेहे सङ्गललाटे च ड (तु चो)पपीठाकृतिस्(वि)तलम् ।
अथवा वप्रसंयुक्त्या यथेष्टमुत्सेध(धं) मानयेत् ॥ १८४ ॥ 368
स्तम्भयुग्मोपुरं ज्ञात्वा विस्तारे चोत्तरान्तकम् ।
तन्त्रिभागद्विभागं वा भित्तिरे(में)केन कारयेत् ॥ १८५ ॥
स्थापयेद् भागमेकं चेत्तत्सूत्राद्बहिराश्रितम् ।
अधो(न्तो)चरायते न्यस्य तिर्यक् तौलिं प्रकल्पयेत् ॥ १८६ ॥ 372
पादं वायते तौलिं कुर्याद्युक्त्या विचक्षणः ।
तदूर्ध्वं जयन्तिकं कुर्यात्तत्तत्प्रच्छादनान्वितम् ॥ १८७ ॥
अथवा त्रिचतुर्भागं विस्तारायामकं तथा ।
भित्तिस्तारार्धभागं तु शेषं तद्गेहमानकम् ॥ १८८ ॥ 376
तत्समं परितोलिन्द्रं(न्दं) शेषं तत्पूर्ववद्भवेत् ।
अथवा चायतं मानमेकभागाधिकं तथा ॥ १८९ ॥
पूर्ववद् भित्तिविस्तारमेकांशावृतालिन्द्र(न्द)कम् ।
त्रिभाग(गं) मध्यभद्रं च शेषं पूर्ववदाचरेत् ॥ १९० ॥ 380
चतुर्भागविशाले तु पञ्चभागायतं तथा ।
भागार्धं भित्तिविस्तारं शेषं गर्भगेहं भवेत् ॥ १९१ ॥
एकं च परितोद्वारं मध्यभद्रं त्रिभागिकम् ।
निर्गमं चैकभागेन तत्तद्भद्र(द्रं) द्विभागिकम् ॥ १९२ ॥ 384
एकांशं निर्गमोपेतं युक्त्या शेषं तु पूर्ववत् ।
चतुःपञ्चभागविस्तारमायामं प्रविधीयते ॥ १९३ ॥