मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१२४ मानमारे १७ अध्यायः
छेदयेद्देशनं(न) मूलो(ले) वच्छिन्नं(खायां) तत्प्रकीर्तितम् ।
विस्तारात्तुङ्गदेशे वा तत्तदर्थांशं(शं) तत्त्वखात्(चयेत्) ॥ ७० ॥ 140
पूर्ववच्छिन्न(खा)संयुक्तं मध्यकीलफलं(लं तु) योजयेत् ।
ईषूदन्तमिति प्रोक्तं यथाशक्तिबलं न्यसेत् ॥ ७१ ॥
कर्कटाङ्घ्रिवत्कृत्वा पोत्रनासाङ्घ्रि वेशयेत् ।
मध्यकीलं तु संयोज्यं युक्त्या बलवशान्यसेत् ॥ ७२ ॥ 144
सूकरं(र)ग्राह्यमित्युक्तं वंशदण्डाग्रमूलयोः ।
संकीर्णकीलकं वक्ष्ये यथायुक्ति यथाबलम् ॥ ७३ ॥
नानाशूलैश्च कीलैश्च संयुक्तं खलु दारुषु ।
एतत्संकीर्णसन्धि(न्धिः) स्यात्सर्वहर्म्ये षु योग्यकम् ॥ ७४ ॥ 148
वज्रा(श्रा)कृतिषु शूलं स्याद् ब्रह्ममस्तकसन्धिकम् ।
एतत्पञ्चविधः सन्धिः सर्वेषां साधि(शयि)तेष्वपि ॥ ७५ ॥
कुर्यात्कुड्यस्य चैतेषु चाप्रदन्तं बहिर्भवेत् ।
मूलदन्तोपदन्तं स्यादाधाराधेयं(यं) योजयेत् ॥ ७६ ॥ 152
पार्श्वयोर्योजितं दारु कुलीराश्रोपरि न्यसेत् ।
पार्श्वे दार्वी(र्वी)र्घमन्तश्छेदग्राह्यमूलं च मङ्गलम् ॥ ७७ ॥
दारुशैले यथामूलं पादमूलं तथा भवेत् ।
एकरूपा च पङ्कूं च(ङ्किश्च) सन्धिः स्यादेकरूपकम् ॥ ७८ ॥ 156
ऊर्ध्वाधः षु तलेष्वेवं सर्वं कुर्याद्विचक्षणः ।
तत्तदङ्गानि सर्वाणि परितोऽपि (विपरीते) विनश्यति ॥ ७९ ॥
स्तम्भानामपि सर्वेषां दीर्घत्वोर्ध्वशिखान्वितम् ।
म(आ)नसान्तः शिखै(खाभि)युक्तं पुत्रपौत्रविनाशनम् ॥ ८० ॥ 160
स्तम्भमध्ये शिखायुक्तं मध्यपार्श्वशिखं तु चेत् ।
कर्तॄणां शोकवृद्धि(द्धिः) स्यात्सन्ध्यङ्घ्रिबाह्यकं चेत् ॥ ८१ ॥
तथा सन्ध्यङ्घ्रिमध्यं चेत्सर्वसंपद्विनाशनम् ।
तस्मात्तस्तम्भमध्यं तु त्यक्त्वा तत्सन्धिमध्यमे(मम्) ॥ ८२ ॥ 164
रेखामात्राङ्घ्रि तन्मध्ये त्यक्त्वा कीलं प्रदक्षिणे ।
दण्डि(ण्डा)कारदार्वी(र्वी) ङ्गं सन्धिरेषां(ष) प्रकथ्यते ॥ ८३ ॥