मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१६] स्तम्बलक्षणम् ९५
मूलं मध्यं चाग्रं च चतुरश्रमथापि वा ।
भ्रमतारसमा(सम)ग्रे तत्कर्ण(कण्ठ)माना(नम)ग्रमन्तकम् ॥ १३ ॥
तत्समं मध्यमाश्रा(श्रा)न्तं मध्यमाश्रं समाश्रकम् ।
मध्यमास्रस्यं द्वयोः पादमप्रा(प्र)स्य च मा(समा)न्तकम् ॥ १४ ॥ 28
शेषं तत्पांदमूले तु चतुरश्राकृतिं न्यसेत् ।
चित्रकर्ण(ण्ठ)मिति प्रोक्तं तत्र(त्) सर्वार्थ्यं(ये) भवेत् ॥ १५ ॥
तन्मूले चासनं कुर्यात्पादु कं वा सहाम्बुजम्(जेन) ।
मूलाग्रे चित्रसंयुक्तमग्रान्ते सुकुलान्वितम् ॥ १६ ॥ 32
तन्मूले पालिकाऽहं(का हि) स्याद्यथाशोभं तु कारयेत् ।
अन्तरे चित्रपट्टं स्यात्परितो ह्यङ्गुलेन चं ॥ १७ ॥
पत्रादिरत्नपुष्पैश्च एतत्पट्टैश्च भूषितम् ।
मध्याग्रे पद्मपत्रादि ऊर्ध्वा(मूला)धोऽर्ध(म्रे) तु कुङ्मलम् ॥ १८ ॥ 36
मूलवच्चाग्रमप्रे तु चाप्रोधः कुङ्मलान्वितम् ।
सर्वालङ्कारसंयुक्तं पद्माकान्तमिति स्मृतम् ॥ १९ ॥
मूले विनासनस्तम्भं चित्रक(स्कं)म्भमुदीरितम् ।
अङ्घ्रिकायाममानेन बोधिकादीनि विन्यसेत् ॥ २० ॥ 40
तत्तत्पादप्रदेशे तु तद्विशालेन मानयेत् ।
विस्तारं च(रस्य) समु(म्मु)त्सेधं त्रिपादं वार्धमेव वा ॥ २१ ॥
अथ पादांशकं चैव यन्मानोरम्यमानकम् ।
दण्डके बोधिका वापि पालिका वाध चोन्नतम् ॥ २२ ॥ 44
द्विद्ण्डं वा त्रिदण्डं वा चतुः(तुष्)पञ्चकमेव वा ।
एतदायामविस्तारमुन्न तस्य समं भवेत् ॥ २३ ॥
दण्डं सपाद्दण्डं वा बोधिकाविस्तृतं(तिः) भवेत् ।
एतद्(एक)दण्डं (ण्ड)समं वापि त्रिपादार्धकमेव वा ॥ २४ ॥ 48
एवं तु वीरकण्ठोर्ध्वं विस्तारार्धं विशालकम् ।
फलकोश्चै(रुन्मे)कदण्डं वा त्रिपादं वा तथोन्नतम् ॥ २५ ॥
द्विद्ण्डं वा त्रिदण्डं वा फलकायाममिष्यते ।
पादतारं चतुर्थांशं तत्समं निम्नकं भवेत् ॥ २६ ॥ 52