मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

कुसलावसाणदा मम्महस्स । कहं अ इमाई रमणकेलिकलहकोबरा-
अपल्लविदकेरलीकपोलकोमलुद्वेलविमलचन्दिरुद्दामदलिततिमिराव-
रणाई विभावरीमुहाईं । इमे अ उल्लसिददुद्धधारापूरधवलुज्ज्वलन्तजो-
ण्हापक्खालिअनहोअणा परिमलिअपाडलीमुउलणिम्महणबहुलपरिम-
लुप्पीदसंकलणमसिणमंसलमलअमारुदुद्धूमायिददसदिआमुहा अनत्थ-
आरिणो होन्ति रअणीपरिणामा अ पिअसहीए ।
कामन्दकी—
यदि तद्विषयोऽनुरागबन्धः
स्फुटमेतद्धि फलं गुणज्ञतायाः ।
इति नन्दितमप्यवस्थमस्या
हृदयं दारुणया विदीर्यते मे ॥ १३ ॥
थस्य । कथं चेमानि रमणकेलिकलहोपरागपल्लवितकेरलीकपोलकोमलोद्वे-
लविमलचन्द्रिकोद्दामदलिततिमिरावरणानि विभावरीमुखानि । इमे चोल्लसित-
दुग्धधारापूरधवलोज्ज्वलज्योत्स्नाप्रक्षालितनभोङ्कणाः परिमलितपाटलीमुकुलनि-
मंथनबहुलपरिमलोत्पीडसंकलनमसृणमांसलमलयमारुतोद्धूमायितदशदिङ्मुखा
अनर्थकारिणो भवन्ति रजनीपरिणामाश्च प्रियसख्याः ।
यतः कालस्य कुशलावसानता क्षेमपर्यवसायित्वम् । भविष्यतीति शेषः । इदानीं
मालत्यङ्गेषु दारुणकर्मणः स्मरस्येतः परं कदा वा प्रियतमसंघटनेन कुशल-
कारित्वं भविष्यतीत्यर्थः । कथं चेमानि रमणेन सह यः केलिकलहः कोपस्ते-
नोपनीतो यो रागः कोपरागस्तेन पल्लवितौ संजातपल्लवौ यौ केरलीकपोलौ
तद्वत्कोमला उद्वेला विमला च या चन्द्रिका तयोद्दामं प्रगल्भं दलितानि तिमि-
रावरणानि येषु तानि विभावरीमुखानि । इमे चोल्लसितदुग्धधारापूरधवलोज्ज्व-
लज्योत्स्नाप्रक्षालितनभोङ्कणाः । परिमलितं संजातपरिमलं यत्पाटलीमुकुलं तस्य
यन्निर्मथनं तेन यो बहुलपरिमलस्योत्पीड उद्गारस्तेन यत्संकलनं मिश्रीभावस्तेन
मसृणः स्निग्धो मांसलः पुष्टो यो मलयमारुतस्तेनोद्धूमायिता दशदिङ्मुखा अनर्थ-
कारिणो भवन्ति रजनीपरिणामाः प्रियसख्याः । ईदृशानि रजनीमुखानि ईदृ-
शाश्च रजनीपरिणामाः प्रियसख्याः । कथं केन वा प्रकारेणानर्थकारिणो भवन्ती-
त्येतदपि भगवती पश्यत्विति संबन्धः । 'न भवन्ति' इति पाठे कथमनर्थकारिणो न
भवन्ति । भवन्त्येवेत्यर्थः । रजनीमुखपरिणामयोरनर्थहेतुत्वेनैव कृत्स्नस्य रात्रिंदि-
वस्य तादृशत्वं दर्शितम् ॥ कामन्दकी—यदीति । यद्ययमनुरागबन्धो गाढा-
नुरागस्तद्विषयो माधवालम्बनस्तर्हि स्फुटं व्यक्तमेतदेव । हिशब्द एवकारार्थे ।
गुणज्ञतायाः फलमित्येवमनेनानुरागस्थैर्येणानन्दितं प्रारब्धकार्यानुकूल्येन जाता-
९ माल०