लीलावती (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय गणित सटीक)
Lilavati of Bhaskaracharya with Hindi Commentary
भास्कराचार्य द्वितीय (११५० ई.) / पं. रामस्वरूप शर्मा द्वारा
पृष्ठ 198, कुल 268 में से
संदर्भ में पढ़ें( १८२ ) लीलावती।
पृष्ठे कन्दुकजालसन्निभफलं गोलस्य तस्यापि किं
मध्ये ब्रूहि घनं फलं चे विमलां चेद्वेत्सि लीलावतीम् ॥२५॥
अन्वयः-हे सुमते! चेद्विमलां लीलावतीं वेत्सि तर्हि किल यद्व्यासः तुरगैःमितः तत्र
समे क्षेत्रे फलं किम् ? यस्य च गोलस्य सप्तमितः व्यासः तस्य अपि पृष्ठे कन्दुकजाल-
सन्निभफलं किम् ? तथा तस्य अपि गोलस्य मध्ये घनम् फलं किम्? इति मे ब्रूहि ॥२५॥
अर्थः-चतुरधुरीण ! यदि अच्छी तरह लीलावतीको जानते हो तो निश्चय करके
कहो कि, जहां व्यासका प्रमाण तुरग कहिये ७ सात है, तिस समवृत्त क्षेत्रमें फल
क्या होगा ? और जिस गोल क्षेत्रके व्यासका प्रमाण सात है, उसकी पीठपर गेंदके
जालके समान क्या फल होगा ? तथा उसी गोलके भीतर घनफल क्या होगा ?
यह सब मुझसे कहो ॥ २५ ॥
वृत्तक्षेत्रफलदर्शनाय-
२४२३ / ३८ ५०००
न्यासः- व्यासः-
७ परिधिः २१ १२३९/१२५०
क्षेत्रफलम् ३८ २४२३/५०००
गोलपृष्ठफलदर्शनाय-
व्यासः-७
७ गोलपृष्ठफलम् १५३ ११७३/१२५०
न्यासः-
१५३ ११७३/१२५०
गोलान्तर्गतघनफलदर्शनाय-
व्यासः ७ गोलस्यान्तर्गतघन-
फलम् १७९ १४८७/२५००
न्यासः- ७
१७९ १४८७/२५००
CC-0. Late Pt. Manmohan Shastri Collection Jammu. Digitized by eGangotri