ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ६३
निष्करणा निष्कलङ्का निरुपाधिर्निरीश्वरा ।
नीरागा रागमथना निर्मदा मदनाशिनी ॥ ९७ ॥
नित्यमुक्तस्य भावस्तत्ता वा । मोक्षरूपेत्यर्थः । प्रधानस्य मनसश्च निरासायाह ।
निर्गता विकाराः सांख्ये प्रसिद्धा महदाद्यास्त्रयोविंशतिर्यस्याः । तदुक्तं सांख्यतत्त्व-
कौमुद्यां । 'मूलप्रकृतिरविकृतिर्महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त । षोडशकस्तु विकारो न
प्रकृतिर्न विकृतिः पुरुषः' इति । निर्गताः प्रपञ्चाः क्षित्यादिसंचयप्रतारणविस्तारा यस्याः
सा निष्प्रपञ्चा । 'प्रपञ्चः संचये प्रोक्तो विस्तारे च प्रतारण' इति विश्वः । 'प्रपञ्चोपशमं
शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्त' इति श्रुतेः शरीराश्रितं ब्रह्मेति चार्वाकमतं निरस्तमिति ।
सर्वाश्रयस्याश्रयान्तरायोगान्निराश्रया । 'विश्वं प्रतिष्ठितं यस्यां तस्याः कुत्र प्रतिष्ठति'रिति
वचनात् । कालत्रयेऽपि मालिन्याभावान्नित्यशुद्धा । 'अस्पर्शश्च महान्शुचि'रिति
श्रुतेः । 'अत्यन्तमलिनो देहो देही चात्यन्तनिर्मल' इति स्मृतेश्च । 'नहि विज्ञातुर्विज्ञाते-
र्विपरिलोपो विद्यते' इति श्रुतिमभिसंधायाह । नित्यबुद्धा चिद्रूपा । शुद्धबुद्धौ जिन-
विशेषौ तौ नित्यौ यस्याः प्रसादादिति वा । षद्दर्शनपूजायां जैनदर्शनोपास्यत्वेनापि
देव्याः पूजादर्शनात् तदुपास्यतारानामकमैदेवीरूपेति यावत् । निर्गतं अवद्यं गर्ह्यमा-
विद्यकविकारजातं यस्याः । 'निरवद्यं निरञ्जन'मिति श्रुतेः । अवद्यान्नरकान्निर्गता यत्प्र-
सादादिति वा । तथाच कूर्मपुराणे । 'तस्मादहर्निशं देवीं संस्मरेत्पुरुषो यदि । न
यात्यवद्यं नरकं संक्षीणाशेषपातकः' इति । लिङ्गपुराणेऽपि 'मायान्ताश्चैव घोराया
अष्टाविंशतिकोटयः। नरकाणामवद्यानां पच्यन्ते तासु पापिनः। अनाश्रिता भवानीशं शंकरं
नीललोहित'मित्यादि । अवकाशावधिभेदच्छिद्राण्यन्तरपदार्थाः तैर्विरहिता निरन्तरा ।
'अन्तरमवकाशावधिपरिधानान्तर्द्धिभेदतादर्थ्ये । छिद्रात्मीयविनाबहिरवसरमध्येऽन्त-
रात्मनि चे'त्यमरः । 'य एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुतेऽथ तस्य भयं भवति' इति श्रुतेः ।
तेन सजातीयादिभेदत्रयवदेव ब्रह्मेति मतनिरासः ॥ ९६ ॥ सर्वकारणस्य कारणान्तरा-
भावान्निष्करणा । 'सकारणं करणाधिपाधिपो न चास्य कश्चिज्जनिता न चाधिप'इति
श्रुतेः । निःशेषं कारणं प्रथमं यस्यामिति वा । तज्जन्यानन्दवतीत्यर्थः । 'महापद्म-
वनान्तस्थां कारणानन्दविग्रहा'मिति वचनात् । कलङ्कः पापं तदभावान्निष्कलङ्का । 'शुद्ध-
मपापविद्ध'मिति श्रुतेः । उप समीपे आदधाति स्वीयं धर्मे इत्युपाधिः । 'उपसर्गे
घोः किः' । स्वीयं लौहित्यं सामीप्यमात्रेण स्फटिके समर्पयज्जपाकुसुममुपाधिः । तद्व-
च्चितेर्भेदेन भानेऽविद्यैवोपाधिस्तद्रहिता निरुपाधिः । यद्वा । निष्कलङ्कत्वाद्यसाधारण-
धर्मेषु साध्येषु देव्यास्तादात्म्येन हेतुत्वे निरुपाधित्वं नाम व्याप्यत्वासिद्ध्यभावः सद्धेतु-
रित्यर्थः । सखण्डोपाधिरखण्डोपाधिश्चेति द्विविधैरपि धर्मैः शून्येति वा । मीमांसाशास्त्रं
सांख्यशास्त्रं च द्विविधं सेश्वरं निरीश्वरं चेति । तदुभयरूपत्वान्निरीश्वरा । सर्वेषामीश्वर्या
ईश्वरान्तराभावाद्वा । अथान्तःकरणभेदानामात्मत्वनिरासायारिषड्वर्गत्यागस्य साध-