ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

'५६ ललितासहस्रनाम ।

संज्ञा । तद्रूपा बिसतन्तुः कमलनालं तदेव तन्तुस्तद्वत्तनीयसी अतिशयेन कृशाकृतिः ।
'नीवारशूकवत्तन्वी पीता भास्वत्यणूपमे'ति श्रुतेः । 'कुलामृतैकरसिके'त्यारभ्येयत्पर्यन्ता-
मुक्ता प्रक्रिया सर्वोपीति स्पष्टीकृता वामकेश्वरतन्त्रे । 'भुजङ्गाकाररूपेण मूलाधारं
समाश्रिता । शक्तिः कुण्डलिनीनाम बिसतन्तुनिभा शुभा । मूलकन्दं फणाग्रेण दंष्ट्रा-
कमलकन्दवत् । मुखेन पुच्छं संगृह्य ब्रह्मरन्ध्रं समन्विता । पद्मासनगता स्वस्था
गुदमाकुञ्च्य साधकः । वायुमूर्ध्वगतं कुर्वन्कुम्भकाविष्टमानसः । वाय्वाघातवशादग्निः
स्वाधिष्ठानगतो ज्वलन् । ज्वलनाघातपवनाघातैरुन्निद्रितोऽहिराट् । ब्रह्मग्रन्थि ततो
भित्त्वा विष्णुग्रन्थिं भिनत्त्यतः । रुद्रग्रन्थिं विभिद्यैव कमलानि भिनत्ति षट् । सहस्र-
कमले शक्तिः शिवेन सह मोदिते । साचावस्था परा ज्ञेया सैव निर्वृत्तिकारण'मिति ।
अरुणोपनिषद्यपि श्रूयते । 'उत्तिष्ठत मा स्वप्त अग्निमिच्छध्वं भारताः । राज्ञः सोमस्य
तृप्तासः सूर्येण् सयुजोषसः' इति । इयं चोपनिषत्सर्वापि भगवतीपरैव । उपबृंहणदर्श-
नात् । 'अरुणोपनिषद्धीते'ति श्यामलासहस्रनामसु पाठाच्च । पृश्निनामकानामुपासकानां
परस्परमुक्तिरियं भारतीसरस्वतीविद्येति यावत् । तत्संबन्धिनो भारताः । हे श्रीविद्यो-
पासकाः, उत्तिष्ठत उपास्तिक्रमे प्रवर्त्तध्वम् । मा स्वप्त प्रमत्ता मा भूत । अन्तर्भावितण्यर्थौ
वा कुण्डलिनीकर्मकाविमौ धातू योजनीयौ । अग्निं स्वाधिष्ठानगताग्नितेजोमयीं कुण्ड-
लिनीमिच्छध्वं इच्छादण्डेनाहत्योत्थापयध्वम् । सूर्येण सयुजा विशुद्ध्यनाहतचक्रयोर्मध्य-
वर्तिसूर्यसहितेन तेनाग्निना । उषसो दग्धस्य द्रुतस्येतिद्यावत् । सोमस्य उमया राज-
राजेश्र्वर्या सहितस्य राज्ञो राजराजेश्वरस्य सहस्रारीयचन्द्रमण्डलान्तर्गतस्य वा। अर्थादमृतेन
तृप्तासो भवत तृप्यत ।' अग्निकुण्डलिनीमुत्थाप्य सूर्यकुण्डलिन्या संयोज्य ताभ्यां चन्द्र-
मण्डलशिवशक्तिसामरस्येन द्रावयित्वा तदुत्थामृतधाराभिर्द्विसप्ततिसहस्रनाडीमार्गा-
नापूर्य तृप्ता भवतेत्यर्थः । तृप्तास इत्यत्र 'आजसे' रित्यसुगागमः । तथा 'यत्कुमारी मन्द्रयते
यद्योषिद्यत्पतिव्रता । अरिष्टं यत्किंच क्रियते अग्निस्तदनुवेधति' । कुः पृथ्वीतत्वं म्रियते
लीयते यस्मिंस्तत्कुलकुण्डं कुमारं तत्संबन्धिनी कुमारी कुलकुण्डलिनी । मन्द्रयते
मन्द्रस्वरेण नदति । अतएव रोदनावस्थासाहित्यात्कुलकुण्डादुत्थापनस्योत्पत्तिरूपत्वाच्च
सद्य उत्पन्ना कुमारीत्युच्यते । योषित् तरुणी तारुण्यलक्षणसूर्येणानाहतादुपरिभागे साहि-
त्यात् । पतिव्रता पतिं ब्रह्मरन्ध्रस्थं कामेश्वरं व्रतयति भुङ्क्ते । 'पयोव्रतं ब्राह्मणस्ये'त्यादि-
प्रयोगात् । एवं कौमारतारुण्यसंभोगैररिष्टं शुभं पीयूषवर्षंणरूपमन्यदपि यत्किंचित्सा
क्रियते करोति तत्सर्वमग्निः स्वाधिष्ठानगतोऽनुवेधति साधयति । अग्निज्वलनेनैव चन्द्र-
मण्डलद्रवादिति भावः । एतदुपबृंहणं सनत्कुमारतन्त्रे । 'पृश्नयो नाम मुनयः श्री-
विद्योपासका मिथः । संभूयोपदिशन्त्य