ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ५५
आज्ञाचक्रान्तरालस्था रुद्रग्रन्थिविभेदिनी ।
सहस्राराम्बुजारूढा सुधासाराभिवर्षिणी ॥ ९० ॥
तडिल्लतासमरुचिः षट्चक्रोपरि संस्थिता ।
महासक्तिः कुण्डलिनी बिसतन्तुतनीयसी ॥ ९१ ॥
ग्रन्थिसंज्ञा । एवं ब्रह्मरुद्रग्रन्थिसंज्ञे अपि ज्ञेये ॥ ८९ ॥ भ्रूमध्ये द्विदलपद्मे आज्ञापकस्य
श्रीगुरोरवस्थानादाज्ञाचक्रसंज्ञा । तावत्पर्यन्तं मनोविग्रहाभ्यासे ईषद् ज्ञानोदयो
भवतीति वा । आडीषदर्भकः । तदन्तराले तिष्ठति । रुद्रग्रन्थिद्वयं हृदयगतानाहत-
चक्रीयं विभिनत्तीति तथा । अनुष्ठाने एतद्वैपरीत्यमुन्नेयम् । पाठक्रमादर्थक्रमस्य बली-
यस्त्वात् 'अर्थाच्चे'ति पाञ्चमिकन्यायात् । यद्वा । श्रीविद्यायां चत्वारः खण्डाः आग्नेय-
सौरसौम्यचन्द्रकलाख्याः । तएव वाग्भवकामराजशक्तितुर्याख्याश्च । तेषां चतुर्णां मध्ये
त्रयो हृल्लेखाख्या ग्रन्थयः । ताश्च तिस्रः क्रमेण रुद्रविष्णुब्रह्मसंज्ञकाः । तत्रयं भिनत्ति
तदन्तः प्रविशति । तदभिधेयेत्यर्थः । वस्तुतस्तु दत्तात्रेयसंहितायां षडर्थप्रकरणोक्त-
कौलिकार्थपरमिदं नामषट्कम् । तदुक्तं तत्रैव । 'मूलाधारादिकं चक्रषट्कं कुलमिति
स्मृतम् । ग्रन्त्रित्रयं तत्तद्देविचक्रत्रितयगर्भितम् । पृथ्व्याप्यचक्रद्वितयं ब्रह्मग्रन्थिपदो-
दितम् । वह्निसूर्यमयं चक्रद्वयं तेजोमयं महत् । विष्णुग्रन्थिपदेनोक्तं तैजसं सर्वसिद्धि-
दम् । वाय्वाकाशद्वयीरूपं चक्रद्वितयमुत्तमम् । रुद्रग्रन्थिपदेनोक्तं मङ्गलायतनं महत्'
इत्यादि । सहस्रसंख्याका अरा दलानि यस्य तदम्बुजं कमलं ब्रह्मरन्ध्राधःस्थमारूढा ।
सुधायास्तत्कर्णिकाचन्द्रसंबन्धिन्या आसारो धारासंपातस्तमभिवर्षितुं शीलमस्याः
'अमृतस्य धारा बहुधा दोहमानं, चरणं नो लोके सुधितान्दधात्वि'ति श्रुतेः ॥ ९० ॥
तडित्सौदामिन्येव लता वल्ली तया समा रुचिः कान्तिर्यस्याः । 'विद्युल्लेखेव भास्वरे'ति
श्रुतेः । षडवयवकानि चक्राणीति मध्यमपदलोपी समासः । तेन 'द्विगो'रितिङीप्प्रत्ययो
न भवति । तानि च मूलाधारस्वाधिष्ठानमणिपूरानाहतविशुद्धाज्ञाचक्रनामकानि । तेषा-
मुपरि सहस्रारे सम्यक् स्थिता । महे उत्सवे तत्रत्यशिवशक्तिसमायोगरूपे आसक्ति-
स्तत्परता यस्याः । 'मह उद्धव उत्सव' इत्यमरः । वह्नितेजस्यासक्तिर्यस्या वा । 'मह
उत्सवतेजसो'रिति विश्वः । महती आ समन्तात्सक्तिः संयोगो यस्या वा । कुण्डले
अस्याः स्त इति कुण्डलिनी आकृत्या भुजङ्गी वा । तत्स्वरूपं च तन्त्रराजे । 'मूलाधार-
स्थवह्न्यात्मतेजोमध्ये व्यवस्थिता । जीवशक्तिः कुण्डलाख्या प्राणाकाराथ तैजसी ।
प्रसुप्तभुजगाकारा त्रिरावर्ता महाद्युतिः । मायाशीर्षा नदन्ती तामुच्चरन्त्यनिशं खगे ।
सुषुम्णामध्यदेशे सा यदा कर्णद्वयस्य तु । पिधाय न शृणोत्येनं ध्वनिं तस्य तदा
मृति'रित्यादि । योगवासिष्ठे चूडालोपाख्याने । 'पुर्यष्टकापराख्यस्य मनसो जीवना-
त्मिकाम् । विद्धि कुण्डलिनीमन्तरामोदस्येव मञ्जरी'मिति । नामनिर्वचनं च देवीपुराणे ।
'यतः शृङ्गाटकाकारा कुण्डलिन्युच्यते तत' इति । यद्वा वाग्भवबीजस्य कुण्डलिनीति