ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

४८ ललितासहस्रनाम ।
मन्त्रिण्यम्बाविरचितविषङ्गवधतोषिता ॥ ८० ॥
विशुक्रप्राणहरणवाराहीवीर्यनन्दिता ।
कामेश्वरमुखालोककल्पितश्रीगणेश्वरा ॥ ८१ ॥
स्वपुत्र्या विक्रमेण नन्दिता हृष्टा । उक्तंच ब्रह्माण्डे । 'ताभिर्निवेद्यमानानि सा देवी
ललिताम्बिका । पुत्र्या भुजापदानानि श्रुत्वा प्रीतिं समायया'विति । मन्त्रिण्यम्बया
श्यामलाम्बया विरचितेन विषङ्गाख्यस्य दैत्यस्य वधेन तोषिता । विषङ्गविशुक्रौ भण्डा-
सुरभ्रातरौ । तदुक्तं ब्रह्माण्डे । 'पुरा भण्डासुरो नाम सर्वदैत्यशिखामणिः । पूर्वदेवान्बहु-
विधान्यः स्रष्टुं स्वेच्छया पटुः । विशुक्रं नाम दैतेयवर्गसंरक्षणक्षमम् । शुक्रतुल्यविचारज्ञं
दक्षांसेन ससर्ज सः । वामांसेन विषङ्गं च सृष्टवान्भ्रातरावुभा'वित्यादि ॥ ८० ॥
विशुक्राख्यस्य दैत्यस्य प्राणान् हरतीति हरणं तादृशेन वाराहीनामिकाया दण्डिनीदेव्या
वीर्येण शौर्येण नन्दिता । त्रिपुरासिद्धान्ते वाराहीपदन्निरुक्तिर्यथा । 'वाराहानन्दनाथस्य
प्रसन्नत्वान्महेश्वरी । वाराहीति प्रसिद्धेयं वराहवदनेन चे'ति । पक्षे भण्डपुत्रा आण-
वादयो मलाः विरुद्धः सङ्गो विषङ्गो विषयाभिलाषः, विषं गच्छतीति वा विषात्मक
इतियावत् । अतएव 'यो विषस्थो ज्ञानशक्तिहेतुश्चे'ति सूत्रे विषविरुद्धत्वादविषशब्दो
माहेश्वर्यादिशक्तिमण्डलपरत्वेन क्षेमराजवृत्तौ व्याख्यातः । विरुद्धं शुक्रं तेजो यस्य स
जीवभावः । विशेषेण शुचं शोकं राति कामतीति वा । अयस्मयादित्वात्पृषोदरादि-
त्वाद्वो पक्षद्वये शब्दसिद्धिः । बाला मन्त्रिणी वाराह्यन्तरवृत्तिविशेषास्ताभिस्तेषां क्षयेण
स्वात्मदेवता तुष्यतीति । तदिदमुक्तं 'बललाभे विश्वमात्मसात्करोती'ति शक्तिसूत्रे ।
चित्तिरेव बलं तल्लाभे उन्मग्नखरूपाश्रयेण विश्वं स्वाभेदेन भासयतीति तद्भाष्यम् ।
तथा 'तदारूढप्रमिते तत्क्षयाज्जीवसंक्षय' इति शिवसूत्रे वार्तिककारैः । 'तदित्युक्तचरे
धाम्नि संवेत्तृलखरूपिणी । आरूढा प्रमितिः सच्चिन्मद्विमर्शनतत्परा । यस्य तस्यास्य
तदिति प्रोक्ताणवमलात्मनः । अभिलाषस्य रूढस्य क्षयाज्जीवस्य संक्षय'इति । असुर-
निर्मितैर्नानाविधैर्विघ्नैर्व्यथितान्देवान्वीक्ष्य श्रीमात्रा तदात्व एव स्वभर्तुर्मुखालोकन-
मात्रेणाष्टाविंशत्यर्णो महागपतिरुत्पादितस्तेन तदीयं विघ्नयन्त्रं निर्भिद्य देवा मोचिताः ।
उक्तंच ब्रह्माण्डपुराणे । 'ततः सा ललितादेवी कामेश्वरमुखं प्रति । दत्तापाङ्गा समहस-
न्नातिव्यक्तपदावलि । तस्या मन्दस्मितरुचः कुञ्जराकृतिमान्मुखे । कटक्रोडगलद्दानः
कश्चिद्देवो व्यजृम्भते'त्यादि । तदिदं नामद्वयेनाह । कामेश्वरमुखस्य परशिववदन-
चन्द्रस्यालोकाभ्यां साकूतवीक्षणचन्द्रिकाभ्यां कल्पित उत्पादितः श्रीमान्महागणे-
श्वरो यस्याः सा । यद्वा सूत्रोक्तो जीवक्षयो निलयलाभ्न युज्यत इत्याशङ्क्य जीवभावस्य
क्षयपरत्वेन समाधत्ते—कामेश्वर इति । कामेश्वरः केवलनिर्गुणः शिवस्तन्मुखा-
लोकेन तदनुभवेन कल्पितं श्रीगणेश्वरत्वं पुर्यष्टकाधीश्र्वरत्वं यया सा । पुर्यष्टकप्रमातृ-
त्वाहंताभिमानीविशिष्टस्य जीवपदवाच्यत्वेन तत्तादात्म्याभिमानस स्वात्मस्वरूपनिष्कर्ष-