ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ४३
संपत्करी समारूढसिंधुरव्रजसेविता ।
अश्वारूढाधिष्ठिताश्वकोटिकोटिभिरावृता ॥ ७६ ॥
ततो नाम्ना भण्डो,लोकेषु कथ्यत' इत्यन्तम् । तस्यासुरत्वमपि तत्रैवोक्तम् । 'रुद्रकोपान-
लाज्जातो यतो भण्डो महाबलः । तस्माद्रौद्रस्वभावश्च दानवश्चाभवत्तत' इति । तस्य
दैत्यस्य वधे हनने उद्युक्तानां शक्तीनां श्रीदेवतानां सेनाभिः सैन्ये सम्यक् व्यूह-
निर्माणेनान्विता युक्ता । सम्यग्भेदेनान्विता वा । तथाच गौडपादीयं सूत्रम्
'भण्डासुरहननार्थमेकैव अनेका' इति । यद्वा भण्डो निर्लज्जः सच प्रकृते जीवभाव-
मापन्नो देही । तदाहुः 'सच्चित्सुखात्मापि जडास्थिरत्वदुःखादिभिः क्लिश्यसि भण्डि-
माय'मिति । तस्यासून प्राणान् रात्यादत्ते तत्सर्वं खं तद्गतो धर्मो भण्डिमेति यावत् ।
ज्ञानबन्ध इति सूत्रोक्तो बन्ध इति भावः । अस्यात्मा ज्ञानमिति सूत्रद्वयं संधावकार-
श्लेषाश्लेषाभ्यामात्मन्यात्मत्वज्ञानाभावोऽनात्मन्यात्मत्वज्ञानं च आणवमलपदवाच्यत्वेन
प्रसिद्धो बन्ध इत्यर्थस्तद्भाष्यवार्तिकयोरुक्तः । तस्य वधो यस्सात्तदुपयुक्तमुद्योग उद्यम
इति यावत् तस्य याः शक्तयः सामर्थ्यानि तासां सेनया समूहेन समन्वितेति
रहस्यार्थः । तथाच शिवसूत्राणि 'उद्यमो भैरवः शक्तिचक्रानुसंधाने विश्वसंहारः' ।
शक्तिसंधाने शरीरोत्पत्तिः भूतसंधाने भूतपृथक्त्वविश्वसंघट्टा इत्यादीनि तद्वार्तिकानि
यथा 'योयं विमर्शरूपायाः प्रसरन्त्याः स्वसंविदः । झडित्युच्छलनाकारप्रतिभो मज्ज-
नात्मकः । उद्यमोन्तःपरिस्पन्दः पूर्णाहंभावनात्मकः । स एव सर्वशक्तीनां सामरस्याद-
शेषतः । विश्वतोभरितत्वेन विकल्पानां विभेदिनाम् । अलं कवलनेनापीयन्वर्थादेव
भैरवः । योयमुक्तः स्वसंवित्तेरुद्योगो भैरवात्मकः । अस्यास्ति महती शक्तिरतिक्रान्त-
क्रमाक्रमा । निःशेषनिजचिच्छक्तिसेनाक्रमणलम्पटा । रिक्तारिक्तोभयाकाराप्यन्यैतदूषिणी
परा । तथैव स्वात्मचिद्वित्तौ प्रमेयोह्लासनादितः । परप्रमातृविश्राम्तिपर्यन्तस्पन्दरूपया ।
सृष्टिस्थितिलयान्ताख्या भासा शक्तिप्रसारणात् । प्रपञ्चविषयं चञ्चत्पञ्चकृत्यं प्रपञ्चितम् ।
तया प्रसारितस्यास्य शक्तिचक्रस्य यत्पुनः । संधानमान्तरा माया सौक्ष्मक्रमविमर्शनम् ।
तस्मिन्सत्यस्य विश्वस्य कालाग्न्यादिकलावधेः । संहारः स्यात्स्वसंवित्तिवह्रिसद्भावलक्षणः ।
इच्छाशक्तिरुमेत्यादिसूत्रोक्ता शक्तिरस्य या । संधाने योगिनस्तस्यास्तन्मये भावने
सति । तद्वशात्तत्तदिच्छार्हशरीरोत्पत्तिरिष्यते । भूतानां देहधीप्राणशून्यानां ग्राहका-
त्मनाम् । ग्राह्याणां स्थावराणां च संधानं परिपोषणम् । पृथक्त्वमथ विश्लेषो व्याध्या-
दिक्लेशबन्धनात् । विश्वस्य देशकालादिविप्रकृष्टस्य यत्पुनः । संघट्टश्चक्षुराद्यक्षप्रत्यक्षीकर-
णादिकम् । एतत्सर्वं भवेच्छक्तिसंधाने सति योगिन'इत्यादि । पुंस्त्वशक्तिर्बाल्ये तिरो-
हितापि यौवने यथा समुल्लसति तथा विचित्राः शक्तिसमूहा जीवे विद्यमाना अप्य-
ज्ञानवशात्तिरोहिताः उद्योगे सति तु सर्वा अपि ताः समुल्लसन्तीति तु समुदायार्थः
॥ ७५ ॥ अस्ति संपत्करीनाम काचिद्देवता । या तावत्स्वतन्त्रतन्त्रे 'संपत्करीति
क्वाप्यस्ति विद्या साऽचिन्त्यवैभवे'त्यारम्य 'एवं त्रिवर्णा सा विद्या विधानं चाथ कथ्यत'