ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)
Lalita Sahasranama with Saubhagya Bhaskara Commentary
भास्करराय मखी (सम्पादक: वासुदेव लक्ष्मण पणशीकर) द्वारा
पृष्ठ 40, कुल 272 में से
संदर्भ में पढ़ें१२ ललितासहस्रनाम ।
इदं नामसहस्रं तु कीर्तयेन्नित्यकर्मवत् ।
चक्रराजार्चनं देव्या जपो नाम्नां च कीर्तनम् ॥ २५ ॥
भक्तस्य कृत्यमेतावदन्यदभ्युदयं विदुः ।
भक्तस्यावश्यकमिदं नामसाहस्रकीर्तनम् ॥ २६ ॥
तत्र हेतुं प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं कुम्भसंभव ।
पुरा श्रीललितादेवी भक्तानां हितकाम्यया ॥ २७ ॥
वाग्देवीर्वशिनीमुख्याः समाहूयेदमब्रवीत् ।
वाग्देवता वशिन्याद्याः शृणुध्वं वचनं मम ॥ २८ ॥
नेतरेषां त्रैलोक्यमोहनकवचादिरूपाणां स्तोत्राणां पाठेऽभ्युदयः फले विशेषः ।
अपाठे तु नाङ्गंन्यूनत्वकृतो दोषः । तेन तेषां क्रत्वङ्गत्वबोधकानां तत्तत्प्रकरणस्थवचनानां
विकल्पे पर्यवसायकमिदं वाक्यं । तेन षोडशिग्रहवदितरेषामङ्गत्वं 'नवलक्षप्रजप्तापि
तस्य विद्या न सिध्यती'त्यादितत्तत्प्रकरणस्थवाक्येषु सिद्धिपदं तत्तत्पाठजन्याभ्युदय-
विशिष्टविद्याफलपरमित्यदोषः ॥ २४ ॥ इदं तु न तादृशमङ्गं अपितु नित्यकर्मवत्
संध्यावन्दनवत् । स्वाभाविकप्रतियोगिकविकल्पासहत्वमात्रार्थकोयं वतिः । ततश्च
संयोगपृथक्त्वन्यायेन कीर्तनं क्रत्वर्थपुरुषार्थोभयरूपमिति मन्तव्यम् । अर्चनादिप्रायपाठे-
नाप्युपासनाङ्गत्वमेव द्रढयति । देव्या विद्यायाः । काकाक्ष्यिन्यायेनोभयत्रान्वेति ॥ २५ ॥
भक्तस्य उपासकस्य । अभ्युदयं अभ्युदयकरं । मत्वर्थीयोच् । श्रेयस्करमित्यर्थः । अर्चे-
नादिप्रायपाठादर्चनादितुल्यत्वं माप्रसांक्षीदत आह—भक्तस्येति । जपपूजापेक्षया-
पीति शेषः । तत्फलजनकस्योक्तत्वादिति भावः ॥ २६ ॥ तत्फलजनकत्वमस्य कथमि-
त्याशङ्क्य तत्र निमित्तं वक्तुं स्तोत्रप्रतिपाद्याया देवताया निखिलशिवशक्तिगणोपास्यत्व-
मुखेन सर्वोत्तमत्वद्योतिकां कथामुपक्रमते—तत्रेत्यादिना । नह्यत्र 'अनूयाजान्यक्ष्य-
न्भवसी'ति हेतुवादवत्स्वार्थतातपर्यकत्वद्योतनाय प्रकर्षेण वक्ष्यामीति प्रतिज्ञा । अतएवार्थ-
वादधिया नोपेक्षस्वेति द्योतयितुं शृणु त्वमिति स्वाभिमुखीकरणम् । अवाप्तसकलकामत्येन
देव्याः स्वार्थकामनाभावादाह—भक्तानामिति ॥ २७ ॥ मुखे आदौ गणनीया
मुख्या वशिन्येव मुख्या यासां ता वशिन्याद्याः । आदिना कामेश्वर्यादिकौलिन्यन्तस-
प्तकपरिग्रहः । तासामेवाह्वाने परिकरालंकारेण हेतुगर्भं विशेषणं वाग्देवीरिति । क्रीडा-
विजिगीषाद्युतिस्तुतिव्यवहारमोदमदकान्तिगतयोऽत्र सर्वे दीव्यतेरर्थाः नतु स्वप्नः ।
देवतानामस्वप्नत्वात् । वाचां क्रीडन्ति विजिगीषन्ति द्योतन्ते स्तुवन्तीत्यादिरीत्या वा
वाग्देव्यः । वाङ्मयमात्रे स्वातन्त्र्यात्तासामेव चकारयिषितस्तोत्रार्थमाह्वानमिति भावः ।
इदं वक्ष्यमाणवृत्तान्तरूपम् । अथाध्युष्टश्लोकैरम्बावचनम् । हे वशिन्याद्याः, यतो यूयं
वाग्देवतास्ततो मम वचनं शृणुध्वमिति योजना । युष्माकं वागीश्वरत्वान्मद्वचनश्रवणेपि
भवतीनामेवाधिकार इति प्रोत्साहनं व्यङ्ग्यम् ॥ २८ ॥ ननु वशिन्याद्युपासका देवता