ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ९
उपासकाय शुद्धाय देयं नामसहस्रकम् ।
यानि नामसहस्राणि सद्यःसिद्धिप्रदानि वै ॥ १६ ॥
तन्त्रेषु ललितादेव्यास्तेषु मुख्यमिदं मुने ।
श्रीविद्यैव तु मन्त्राणां तत्र कादिर्यथापरा ॥ १७ ॥
र्नाहित्याय । अथैतदुपदेशे ईदृशो निर्बन्धोऽस्य रहस्यत्वात्तच्च मुख्यत्वात्तच्च देवताप्रीति-
करत्वेनावश्यकत्वादिति प्रदर्शयितुमुत्तरो ग्रन्थसंदर्भों नामारम्भावधिकः—यानीति ।
यानि कोटिसंख्याकानि तेषु यानि सद्यःसिद्धिप्रदानि दशसंख्याकानि 'एते दश
स्तवा गङ्गाश्यालकावालरासभे'ति संगृहीतानि ॥ १६ ॥ ललितादेव्या नामसहस्राणि
तन्त्रेषु चतुःषष्टिसंख्याकेषु पुराणेषु च कथितानि तेष्वपीदं ललितानामसहस्रं मुख्यतममिति
योजनार्थः । 'देवीनामसहस्राणि कोटिशः सन्ति कुंभजे'त्युत्तरग्रन्थानुसारात् । पुंदेवत्या
मन्त्राः स्त्रीदेवत्या विद्या इति मन्त्रविद्योर्लक्षणभेदेऽप्यस्याः शिवशक्तिसामरस्यरूपत्वा-
दुभयात्मतेति द्योतनाय मन्त्राणां मध्ये विद्येत्युक्तम् । अतएव देवताध्याने ऐच्छिको
विकल्पः स्मर्यते । 'पुंरूपं वा स्मरेद्देवि स्त्रीरूपं वा विचिन्तयेत् । अथवा निष्कलं ध्याये-
त्सच्चिदानन्दलक्षण'मिति मालामन्त्रेपि स्त्रीपुंसभेदेन भेदः । एतदभिप्रायेणैव गुण-
निधिः श्रीमाता परंज्योतिरित्यादीनि नामानि त्रिलिङ्गकानि संभवन्त्यन्ते । अथवा कूट-
त्रयात्मकत्वेऽपि पञ्चदशाक्षरघटितत्वात्पञ्चदशाक्षरशालित्वसूचनाय मन्त्राणामित्युक्तम् ।
पिण्डकर्तरीबीजमन्त्रमालाभेदेन पञ्चविधेषु मन्त्रेषु पञ्चदशाक्षराणां मन्त्ररूपत्वात् । तदुक्तं
नित्यातन्त्रे । 'मन्त्रा एकाक्षराः पिण्डाः कर्तयों द्वयक्षरा मताः । वर्णत्रयं समारभ्य
नवार्णा विधिवीजकाः । ततो दशार्णमारभ्य यावद्विंशति मन्त्रकाः । तत ऊर्ध्वं गता
मालास्तासु भेदो न विद्यते' इत्यादि । कादिः ककार आदिर्यस्यां सा कादिः काली-
शक्तिः । त इति तन्त्रराजप्रसिद्धकादिनामकशक्त्यभिन्ना वा । अतएव 'कादिसंज्ञा भवरूपा
सा शक्तिः सर्वसिद्धये' इत्यादि तत्रैव देवींप्रति शिववाक्यम् । सा च 'कामो योनिः
कमला वज्रपाणिर्गुहा हसा मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः । पुनर्गुहा सकला मायया च पुरुच्येषा
विश्वमातादिविद्या' इत्याथर्वणैः पठ्यमानत्रैपुरसूक्तस्थायामृच्युद्धृता । तत्तन्त्रभेदेनोद्धृतानां
विद्यानां सर्ववेदान्तप्रत्ययन्यायेनैक्येप्युपासकरुच्यनुसारेण कल्पितं तारतम्यमप्यस्ती-
त्याह—परेति । भावार्थप्रभृत्यर्थानां सर्वेषां तत्रैव सामञ्जस्यात् । सप्तत्रिंशदक्षरैः षट्-
त्रिंशत्तत्त्वातीतरूपायाः कादिविद्यातिरिक्तासंभवाच्चेति भावः । तदिदमस्माभिर्व-
रिवस्यारहस्य एव विद्यान्तरेषु तदसामञ्जस्यप्रदर्शनपूर्वं निरूपितम् 'अज्व्यञ्जन-
बिन्दुत्रयनादत्रितयैर्विभाविताकारा । षट्त्रिंशत्तत्त्वात्मा तत्वातीता च केवला विद्या'
इति । किंच 'यदक्षरैकमात्रेपि संसिद्धे स्पर्धते नरः । रवितार्क्ष्यन्दुकंदर्पशंकरानलवि-
ष्णुभिः । यदेकादशमाधारं बीजं कोणत्रयात्मकम् । ब्रह्माण्डादिकटाहान्तं जगद्व्यापि
दृश्यते' इत्यादिर्गुरुमुखैकवेद्यो रहस्यार्थो न हादिविद्यासु समञ्जसः । 'चत्वार ईं बिभ्रति
क्षेमयन्त' इत्यत्रापि कादिपक्ष एव खरसेयेके । हादिपक्षेपि तुल्येति तु रहस्यम् ।