ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । २२९
त्रिपुरासुन्दरीं च प्राक्संस्थमुदक्संस्थं वावाह्य पुनरनेनैव प्रवृत्तिक्रमेणासनपाद्यार्घ्याचम-
नस्नानानि कल्पयित्वा वसनाभरणे प्रत्यक्षे दत्त्वा संस्कृतैः सहेतुकैः संतर्प्य गन्धपुष्पधूप-
दीपान्दत्त्वा सूपापूपशर्कराज्यपायसफलादिभिर्विशेषान्नैर्र्भोजयित्वा ताम्बूलदक्षिणानम-
स्कारप्रार्थनाविसर्जनानि कुर्यात् । आसनादिसर्वोपचारेष्वप्यादौ द्वितारं तत्तत्तन्मन्त्रा-
स्तदन्ते तत्तन्नामानि चतुर्थ्यन्तोन्तानि तत आसनं समर्पयामि नम इत्याकारकाः
करणमन्त्रा ऊहनीयाः । अत्र तैलाभ्यङ्गादिकमावश्यकम् ॥ इति नित्याबलिः ॥
अथ द्वितीये तृतीयादौ वा दिवसेऽप्येवमेव सहस्रं ब्राह्मणान्भोजयेत् ॥ ह्रीं श्रीं श्री-
मात्रेनमः । ह्रीं श्रीं श्रीमहाराज्ञैनमः । इत्यादयो मन्त्राः । श्रीमातरमावाहयामी-
त्यादिरावाहने मन्त्रशेषः । आसनं समर्पयामिनम इत्यादय आसनादिषु यथालिङ्गं मन्त्र-
शेषाः । तैलाभ्यङ्गादिकं विभवशालिनामावश्यकं अन्येषां तु यथाशक्तीति विशेषः ।
पूजारम्भे पूर्वभागस्य समाप्तावुत्तरभागस्य च पाठादिकं पूर्ववदेव, परंतु पदार्थांनुसम-
योऽपि प्रतिशतं प्रतिपञ्चाशद्वा प्रकारान्तरेण वा । सौकर्याय तर्पणान्तान्पुष्पान्ता-
न्वोपचारान्प्रवृत्तिक्रमेण दत्त्वा धूपदीपान्महस्रेभ्यो दद्यादित्यपि युज्यते । अश्वप्रति-
ग्रहनिमित्तकवारुणचतुःकपालपुरोडाशबाहुल्ये तथा दर्शनात् । सहस्रसंख्याकानां ब्राह्म-
णानां युगपदलाभे तु लब्धमात्रानेव तान्वहुभिर्दिनैर्भोजयन्सङ्ख्यां पूरयेत् । संख्यायाः
पृथक्त्वनिवेशिलाविरोधस्य सहस्रभोजनखण्डव्याख्यानेऽस्माभिः समर्थितत्वात् तत्त-
माप्तिपर्यन्तं स्वयं नियमवान्भवेत् । यत्तु प्रकृतौ स्मर्यते 'शुक्लप्रतिपदारभ्य पौर्णमा-
स्यवधि क्रमात् । दिवसे दिवसे विप्रा भोज्या विंशतिसंख्यया । दशभिः पञ्चभिर्वापिं
त्रिभिरेकेन वा दिनैः । त्रिंशत्षष्टिः शतं विप्राः संभोज्यास्त्रिशतं क्रमादि'ति । तन्न
ब्राह्मणानां त्रिशत्या युगपल्लाभेऽपि प्रत्यहं विंशतिसंख्यानामेव भोजनं मुख्यः कल्पः ।
पञ्चदश्यामैकैकाक्षरस्यैकैकतिथिनित्यास्वरूपत्वेनैकैकाक्षरघटितानां विंशतिविंशतिनाम्ना-
मपि तत्तद्देवताकत्वेन तत्तत्तिथावेव तत्तद्देवतापूजनस्य युक्तत्वात् । पञ्चदशदिनपर्यन्तं
स्वस्यावकाशाभावे सन्त्यन्येऽनुकल्पाः । एवं च सहस्रनामस्वक्षरक्रमाभावेन कतिपयेषां
तत्तत्तिथिनित्यादेवताकत्वे मानाभावेन प्राकृतमुख्यकल्पे प्रयोजकस्य तिथ्यक्षरदैवतैक्यस्य
विकृतावभावात्तत्प्रयुक्तस्य पञ्चदशभिरेव दिनैः कर्मसमाप्तिरूपस्य नियमस्यातिदेशो न
भवति । अतएव सौर्ये चरी कपालप्रयोजकपुरोडाशस्याभावान्न कपालानामतिदेशः ।
तस्मादिह सतिसंभवे प्रयोगविधेर्विलम्वासहिष्णुतयैकस्मिन्नेवाह्नि सहस्रभोजनं मुख्यः
कल्पः । अनुकल्पेषु प्रकृतौ दशभिः पञ्चभिरित्यनेनैव सिद्धे त्रिंशत्षष्टिरिति पुनर्वचनस्य
न्यूनाधिकसंख्यापरिसंख्यार्थकत्वात्प्रत्यहं समसंख्या एव ब्राह्मणा भोजयितव्या इत्यं-
शस्य विधित्सितत्वावगमैनार्थिकत्वाभावादतिदेशे सिद्धे त्रिदिनपक्षस्य साद्यस्कसारस्वत-
सत्रयोरिविचयनस्येवासंभवाद्वाधः । शतब्राह्मणानामप्यलाभे तु यथासंभवं विंशतिदिना-
दिपक्षाः प्रकृतावमुक्ता अपि न्यायत एवोक्तनियमाविरोधेन लभ्यन्त इति यथायथं
पूर्वोत्तरतन्त्रपारदृश्वभिरूहनीयम् । अत्र बौधायनसूत्रोक्तसहस्रभोजनेतिकर्तव्यता समु-
चीयत इति तु तद्व्याख्यायामेव निर्णीतमस्माभिः ॥ २९६ ॥ एवं पञ्चत्रिंशता श्लोकैः
२०