ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

यः पठेन्नामसाहस्रं जन्ममध्ये सकृन्नरः ।
तद्दृष्टिगोचराः सर्वे मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ॥ २७६ ॥
यो वेत्ति नामसाहस्रं तस्मै देयं द्विजन्मने ।
अन्नं वस्त्रं धनं धान्यं नान्येभ्यस्तु कदाचन ॥ २७७ ॥
श्रीमन्त्रराजं यो वेत्ति श्रीचक्रं यः समर्चति ।
यः कीर्तयति नामानि तं सत्पात्रं विदुर्बुधाः ॥ २७८ ॥
त्रिरावृत्तेः । अतन्द्रितो निद्राप्रमीलादिरहितः । इदं च सर्वत्राप्यावश्यकमप्यस्मिन्प्रयो-
गेऽप्यावश्यकमिति द्योतनायोक्तं, तेन च निशीथेऽयं प्रयोग इत्यपि सूचितम् । तस्य
तत्कर्तृकात्तत्कर्मकाद्वा अत्र मात्रपदाभावेन संकल्पे स्त्रीणां वशीकरणार्थमित्युल्लेखः
कार्य इति ध्वन्यते ॥ २७५ ॥ एवमर्थकामानुक्त्वा धर्मप्रदान्प्रयोगान्बहुभिः प्रकारै-
र्वक्तुमुपक्रममाणः प्रथमप्रयत्नसाध्यं धर्ममाह—य इति । जन्ममध्य इत्यनेन याव-
ज्जीवषण्मासैकमासैकपक्षाणां पक्षाणामपवादः । एकवारमित्यस्यैवानुवृत्त्या सिद्धावपि
मण्डूकप्लुत्या त्रिवारपदानुवृत्तिशङ्का मा प्रसाङ्क्षीदिति सकृदित्यनेन प्रतिप्रसवः । तद्दृष्टि-
गोचराः तत्कर्तृकचाक्षुषप्रत्यक्षविषयाः सर्वे प्राणिन इति शेषः ॥ २७६ ॥ अथ दान-
क्रियासंप्रदानकारकनिष्ठपात्रताशरीरघटकत्वेन धर्मप्रदलमाह चतुर्भिः—य इति ।
देयमित्यत्र ललितोपासकेनेति शेषः । श्रीदेवीप्रीतिमिच्छतेत्युत्तरग्रन्थानुसारत् । तेना-
नुपासकेनान्येभ्योऽपि देयं संप्रदानत्वाविशेषादिति सिध्यति । 'प्रवृत्ते शाम्भवीचक्रे
सर्वे वर्णा द्विजातय'इति कुलार्णववचनेन ब्राह्मणधर्मातिदेशो न श्रुतिस्मृतिप्राप्तसं-
प्रदानत्वविषयः, अपितु यागसमयेऽस्पृश्यतादिधर्ममात्रपर इत्याशयेनाह—द्विजन्मन
इति । ब्राह्मणायेत्यर्थः । अन्नमित्यादिदेयमात्रोपलक्षणम् । अन्येभ्यः सहस्रनामख-
नादरशीलेभ्य उपासकाभासब्राह्मणेभ्यः कदाचन श्रुतिस्मृतिविहितार्त्विज्यश्राद्धादिका-
लेऽपि न दद्यादित्यर्थः । तत्राप्युपास्तिपरा एवावश्यका इत्याशयः ॥ २७७ ॥ मन्त्र-
राजं श्रीविद्याम् । अत्र त्रयाणां समुच्चये सत्पात्रतां, अन्यतमाभावे तारतम्यं, त्रया-
णामप्यभावे पात्रत्वाभावश्चेति न्यायत एव सिद्ध्यति । तदयं निष्कर्षः—संप्रदानता-
वच्छेदकानामेषां त्रयाणां विशेषणानां मध्ये एकैकविशेषणकास्त्रयो द्विविशेषणका
अपि त्रयस्त्रिविशेषणक एकस्त्रयाभाववानन्य इत्यष्टविधा ब्राह्मणाः प्रस्ताररीत्या भासन्ते
यद्यपि तथापि चक्रराजार्चकत्वस्य मन्त्रराजवेत्तृत्वव्याप्यत्वेन तन्मन्त्रविशेषणको न संभा-
व्यते । अतएव च मन्त्रेतरविशेषणद्वयमात्रकोऽपि खपुष्पमेव । तेन षाड्विध्यमेव
ब्राह्मणानाम् । तेषु त्रिगुणक, उत्तमः, द्विगुणकौ मध्यमौ । तयोरपि मध्ये मन्त्रवेत्तृत्व-
चक्रार्चकत्वरूपगुणद्वयशालीनमपेक्ष्य मन्त्रवेत्तृत्वनामकीर्तनरूपगुणद्वयशाली श्रेष्ठः, एक-
गुणकौ कनिष्ठौ । तयोरपि मध्ये मन्त्रवेदनमात्रगुणको वरीयान् । नामकीर्तनमात्र-
गुणकः कनिष्ठतरः । मन्त्रराहित्ये नामकीर्तनेऽधिकाराभावेनानधिकारिनिष्ठस्य गुणस्यापि
शूद्राधीतवेदवाक्यन्यायेनाप्रयोजकत्वात् । अभावत्रयवांस्तु नैव पात्रमिति विवेकः