ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १९५
आबालगोपविदिता सर्वानुल्लङ्घ्यशासना ।
श्रीचक्रराजनिलया श्रीमत्त्रिपुरसुन्दरी ॥ २३३ ॥
श्रीशिवाशिवशक्त्यैक्यरूपिणी ललिताम्बिका ॥
भगवद्वचनात् ॥ २३२ ॥ बालानन्ध्रादिकान्गोपयतीति बालगोपः । बालश्चासौ गोपश्च
बालगोपः । बालगोपश्च बालगोपश्च बालगोपौ तावभिव्याप्य आबालगोपं तादृशेन
विदितं ज्ञानं यस्याः सा । अत्रैको बालगोपशब्दः सदाशिवपरः कृष्णावतारपरो वा ।
अन्यः पामरोपलक्षणम् । हरिहरादिपामरान्ता यां जानन्तीत्यर्थः । उक्तं च स्कान्दे
‘तमहं प्रत्ययव्याप्तात्सर्वै जानन्ति जन्तव’ इति । नन्वेवं सति ‘अतिपरिचयादवज्ञे’ति
न्यायात्सर्वेषामनादरणीया स्यादत आह । सर्वैर्ब्रह्मविष्णुशिवादिभिरप्युल्लङ्घितुमतिवर्तितुम-
योग्यमशक्यं च शासनं यस्याः । तदुक्तमाचार्यभगवत्पादैः ‘जगत्सूते धाता हरिरवति
रुद्रः क्षपयति तिरस्कुर्वन्नेतत्त्वमपि वपुरीशस्तिरयति । सदा पूर्णः सर्वं तदिदमनुगृह्णाति
च शिवस्तवाज्ञामलम्ब्य क्षणचलितयोर्भ्रूलतिकयो’रिति । श्रीचक्रराजं बिन्दुत्रिकोणादि-
रूपं निलयो वासस्थानं यस्याः । तदुक्तं ‘श्रीचक्रं शिवयोर्वपु’रिति । शरीरे यथा जीवस्याव-
स्थानं तथा श्रीचक्रे शिवयोरिति तदर्थः । त्रिपुरस्य परशिवस्य सुन्दरी भार्या । श्रीमती
च सा त्रिपुरसुन्दरी चेति तथा । अत्र त्रीणि पुराणि ब्रह्मविष्णुशिवशरीराणि यस्मिन्सः
त्रिपुरः परशिवः । तदुक्तं कालिकापुराणे ‘प्रधानेच्छावशाच्छंभोः शरीरमभवत्त्रिधा ।
तत्रोर्ध्वभागः संजातः पञ्चवक्त्रश्चतुर्भुजः । पद्मकेसरगौराङ्गः कायो ब्राह्मो महेश्वरे ।
तन्मध्यभागो नीलाङ्ग एकवक्त्रश्चतुर्भुजः । शङ्खचक्रगदापद्मपाणिः कायः स वैष्णवः ।
अभवत्तदधोभागे पञ्चवक्त्रश्चतुर्भुजः । स्फटिकाभ्रमयः शुक्लः स कायश्चान्द्रशेखरः । एवं
त्रिभिः पुरैर्योगात्त्रिपुरः परमः शिव’ इति ॥२३३॥ ( श्रीशिवेत्यादिरर्धश्लोक एवायम् )
श्रीयुक्ता शिवा श्रीशिवा । शिवशक्त्योरैक्यं सामरस्यमेव रूपमस्याः । उक्तं च वायुसंहिता-
याम् ‘शिवेच्छया परा शक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता । ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलं तिला-
दिवे’ति । अत्र सामरस्यं समरसता परमं साम्यमत्यन्ताभेद एव । तथाचोक्तं सौरसंहि-
तायाम् ‘ब्रह्मणोऽभिन्नशक्तिस्तु ब्रह्मैव खलु नापरा । तथासति वृथा प्रोक्तं शक्तिरित्य-
विवेकिभिः । शक्तिशक्तिमतोर्विद्वन्भेदाभेदस्तु दुर्घट’इति । वासिष्ठरामायणेऽपि ‘यथैकं
पवनस्पन्दमेकमौष्ण्यानलौ यथा । चिन्मात्रं स्पन्दशक्तिश्च तथैवैकात्म सर्वदे’ति । शिव-
चक्राणां शक्तिचक्राणां चैक्यं रूपमस्या वा । तदुक्तं ब्रह्माण्डपुराणे ‘त्रिकोणे बैन्दवं
श्लिष्टमष्टारेऽष्टदलाम्बुज’ मित्यारभ्य ‘शैवानां चैव शाक्तानां चक्राणां