ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१७० ललितासहस्रनाम ।
मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रहरूपिणी ।
यत्रादुर्भावाभावानुभवात् । आत्मानात्मविवेकशीलेषु तिष्ठतीति वा । वीरा उपासकधुरं-
धरा, रणे अभिमुखे हता वा । तेषां माता जननी हितकर्तृत्वात् 'वीरं मद्यस्य भाजने'
इति विश्वकोशात्पानपात्रं तन्मातीति वा । अथवा वीराह्वयो गणेश्वरोऽम्बया पुत्रत्वेन
स्वीकृत इति वीरमाता । तथाच पद्मपुराणे वीरकं प्रकृत्य शिववाक्यम् 'स एष वीरको
देवि सदा मे हृदयप्रियः । नानाश्र्चर्यगुर्द्धारि गणेश्वरगणर्चित'इत्यादितत्प्रशंसाश्रव-
णोत्तरं 'देव्युवाच । ईदृशस्य सुतस्यास्ति ममोत्कण्ठा पुरान्तक । कदाहमीदृशं पुत्रं
द्रक्ष्याम्यानन्ददायकम् । शिव उवाच । एष एव सुतस्तेऽस्तु नयनानन्दहेतुकः । त्वया
पुत्रः कृतार्थः स्याद्वीरकोऽपि सुमध्यमे । सूत उवाच । इत्युक्त्वा प्रेषयामास विजयां
हर्षणोत्सुका । वीरकानयनायाशु दुहिता भूभृतः सखी'मित्यादि । वियत आकाशस्य
प्रसूर्जनित्री । 'आत्मन आकाशः संभूत'इति श्रुतेः ॥ २०७॥ मुक्तिं ददातीति
मुकुन्दा । पृषोदरादिः । विष्णुरूपत्वाद्वा । तदुक्तं तन्त्रराजे गोपालमन्त्रभेदारम्भे
'कदाचिदाद्या ललिता पुंरूपा कृष्णविग्रहा । स्ववंशवादनारम्भादकरोद्विश्र्वं जगत् ।
ततः स गोपीसंज्ञाभिरावृतोऽभूत्स्वशक्तिभिः । तदा तेन विनोदाय खं षोढाऽकल्पयद्वपु'-
रित्यादि । रत्नविशेषादिरूपा वा । 'मुकुन्दः पुण्डरीकाक्षे रत्नभेदेऽपि पारद'इति
विश्वः । मुक्तीनां पञ्चविधमोक्षाणां निलय आकरो यस्याम् । बालावगलादिशक्तीनां
मूलभूतो यो राजराजेश्वरीविग्रहः स एव रूपमस्याः । तथाच गौडपादीयानि दश
सूत्राणि 'सैवं विद्ये'त्यारभ्य 'खयमूर्द्धाकारेणे'त्यन्तानि एकस्या एव विद्यायाः शाम्भ-
वीविद्याश्यामाभेदेन त्रैविध्यं प्रतिपाद्य तास्वेकैकस्या अनेकशक्तिजनकत्वं विशिष्य
प्रतिपादयन्ति । भावाज्ञानातीति भावज्ञा । 'भावः सत्तास्वभावाभिप्रायचेष्टात्मजन्म-
सु'इत्यमरः । 'भावो योनिबुधार्थेषु कृपालीलाविभूतिष्वि'त्यमरशेषः । 'तस्य भावस्त्व-
तला'विति सूत्रे धर्मोऽपि भावः । 'भावप्रधानमाख्यात'मिति स्मृतौ भावनापि भावः ।
'धात्वर्थः केवलः शुद्धो भाव इत्यभिधीयते' । 'अस्ति जायते वर्धते'इत्यादयो यास्क-
परिगणिता विकारा अपि षड्भावाः । भवो भक्तिर्भजनीयोऽस्य भावः । तार्किक-
संमताः षट्पदार्था अपि भावाः । भवः संसारः स एव भावः । तत्संबन्धिनः सांसारिका
अपि भावाः । भवः शिवस्तत्क्षेमे शैवा अपि भावाः । भवो भक्तिर्भजनीयोऽस्य भावः
'भक्ति'रिति पाणिनिसूत्रेणाण्व । भा कान्तिस्तां वान्ति गच्छन्ति सूर्यादयोऽपि
भावाः । भक्तिरपि भावः । योगिनीहृदये कथिते मन्त्रार्थषट्के प्राथमिकोऽर्थोऽपि
भावः । भवः संसार एव रोगस्तं हन्ति 'नान्यं पश्यामि भैषज्यमन्तरेण वृषध्वज'मिति
रामायणात् । 'व्याधीनां भेषजं यद्वत्प्रतिपक्षस्वभावतः । तद्वत्संसाररोगाणां प्रतिपक्षः
शिवाभव'इति शिवपुराणाच्च । भवचक्रं संसारमण्डलं प्रवर्तयति, भवचक्रवत्प्रवर्तयतीति
वा । तदुक्तं मनुस्मृतौ 'एषा सर्वाणि भूतानि पञ्चभिर्व्याप्य मूर्तिभिः । जन्मवृद्धिक्षयै-