ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १४९
कुलोत्तीर्णा भगाराध्या माया मधुमती मही ।
त्परतः प्राप्तस्य सुपो हल्ङ्यादिना लोपे रूपसिद्धिः । यैनम इति प्रयोगः न पुन-
र्भार्याभर्तृभाव एव पुंयोगः । पितृपुत्रीभावस्यापि पुंयोगपदेन स्वीकृतत्वात् । सुभद्रा
वसुदेवी स्यादिति । 'नारायणीसहचरायनमः शिवायै' त्यत्र नारायणस्य भगिनीत्येव
व्याख्यानाच्च । एवं शक्रदुहितरि जयन्तस्य भगिनीति व्युत्पत्त्यैव जयन्तीति प्रसि-
द्धेश्च । एकस्मिन्धर्मिणि स्थितयोर्द्वयोर्धर्मयोः सोदरताया एव युक्तत्वात् । विष्णुसं-
बन्धिभगिनीत्वविशिष्टेलक्षरार्थः । विष्णुरूपा तद्भगिनीरूपा चेति यावत् । एकमेव
ब्रह्म धर्मो धर्मीति रूपद्वयं प्रापत् । तत्र धर्मः पुनः पुमान्स्त्रीति द्विधाभवत् । तत्र
स्त्री परशिवमहिषीत्वं पुमान् विष्णुः सकलजगदुपादानतां प्रापत् । एतत्रयमपि
मिलित्वैकमखण्डं ब्रह्मेति शैवमतप्रक्रिया कूर्मपुराणानुयायिनी रत्नत्रयपरीक्षायां दीक्षि-
तैर्विस्तरेण निरूपितानुसंधेया । अस्याश्च कामकलायाः स्वरूपं 'शून्याकाराद्विसर्गान्ता-
द्विन्दुप्रस्यन्दसंवित्' इत्यादिना वामकेश्वरतन्त्रे 'ईकाराद्विश्वकर्त्रीयं माया तुर्यात्मिका
प्रिया'इत्यादिना ज्ञानार्णवे 'ईकारः समनुर्ज्ञेयो रक्तवर्णः प्रतापवा' नित्यादिना वायु-
पुराणे च कामकलाविलासादौ च प्रपञ्चितम् । सौन्दर्यलहर्यो 'मुखं बिन्दुं कृत्वे'ति
श्लोके स्पष्टकल्पमुक्तं भगवत्पादैः । तत्स्वरूपनिष्कर्षस्तु तन्मुखादेवावुनुसंधेयो रहस्यतम-
त्वादित्याह । गुरवः परमशिवादिखस्वगुरुपर्यन्तास्तेषां मण्डलं परम्परा सैव
रूपं निरूपणमस्याः अविच्छिन्नगुरुपारंपर्यक्रमागतमिदं रहस्यं नतु पुस्तके लिख्यत
इति भावः । अतएवोक्तं योगिनीहृदये 'कर्णात्कर्णोपदेशेन संप्राप्तमवनीतल' इति
॥ १८९ ॥ रहस्यत्वमेव चतुर्भिराह । कुलमिन्द्रियस समूहमुत्तीर्णा अतिक्रान्ता । तैरग-
म्यत्वात् । भगे सवितृमण्डले आराध्योपास्या । सवितृमण्डलस्य रहस्योपास्यधिकर-
णत्वात् । भगेन एकारेण वाराध्या 'यदेकादशमाधारं बीजं कोणत्रयात्मक'मिति
वचनात् । प्रसिद्धतरस्याप्यप्रकटीकरणानुकूला शक्तिर्माया । देवी पुराणे तु 'विचि-
त्रकार्यकरणा अचिन्तितफलप्रदा । खपेन्द्रजालवल्लोके माया तेन प्रकीर्तिते'त्युक्तम् ।
इदमेव च विस्तरेणोक्तं वराहपुराणे पृथिवींप्रति विष्णुवाक्यम् 'पर्जन्यो वर्षते तत्र
जलपूरश्च जायते । दिशो निर्जलतं यान्ति सैषा माया मम प्रिये । सोमोऽपक्षीयते
पक्षे पक्षे चापि विवर्धते । अमायां दृश्यते नैव मायेयं मम सुन्दरि ।' इत्यारभ्य
'मम मायाबलं ह्येतद्येन तिष्ठाम्यहं जले । प्रजापतिं च रुद्रं च सृजामि च हरामि
चे'त्यन्तैः सप्तत्रिंशता श्लोकैर्विचित्रकार्यकर्तृत्वं स्वावच्छेदिकाया मायाया एवेति प्रति-
पादितं । तादृशकार्यमेव च मायापदशक्यतावच्छेदकं । भक्तितन्त्रे तु 'तच्छक्ति-
र्माया जडसामान्या'दिति सूत्रे भगवतः शक्तिरेव मायेत्युक्तम् । मधु मद्यं पुष्परसः
क्षौद्रं वा पूजनादिसमये तद्वती । 'महल्यै वा एतद्देवतायै रूपं यन्मध्वि'ति श्रुतेः ।
यद्वा 'आदित्यो वै देवमध्वि'तिश्रुतौ विहितमधुमत्याख्यविद्याविशेषरूपा । अथवा